Քաղաքական հոգս եւ գիտակցական կյանք

Մեր ոտքերը կենտրոն եւ ավանդույթին հզոր կերպ սեղմելիս, աշխարհին բաց տեսանկյունից պետք է նայենք: Ոչ մի հանրություն առանց այս ավանդույթը կրելու, ապագա չի ունենա:

Քաղաքական հոգս եւ գիտակցական կյանք

Քաղաքական հոգս եւ գիտակցական կյանք

Մեր ոտքերը կենտրոն եւ ավանդույթին հզոր կերպ սեղմելիս, աշխարհին բաց տեսանկյունից պետք է նայենք: Ոչ մի հանրություն առանց այս ավանդույթը կրելու, ապագա չի ունենա:

Մուսուլմանական աշխարհը դժվարին ժամանակահատվածից է անցնում: Անարդար եւ կաոտիկ գլոբալ կարգը, գերտիրությունների պատերազմեր, քաղաքացիական բախումներ, դավանանքային լարվածություններ, հանրային խառնվածություններ եւ տնտեսական անհանգստություներ, մուսուլմանական աշխարհի համար ոչ միայն մեծ քաղաքական խնդիրներ է առաջացնում, այլ նաեւ մտավորական եւ հոգեւոր էներգիան ոչ համարելու է տանում:

Ընդ որում, մուսուլման գիտուններ, գիտնականներ եւ արվեստագետները մնում են աշխարհի ստանդարտներից դուրս եւ իրականում չեն տեսնում, որ ունեն խոսք ասելու աշխարհին:

Այս շարունակվող խառնված միջավայրում մտավորական, մակութային եւ արվեստի աշխատանքներ ցուցաբերելու համար հարկավոր միջավայրը արդյոք հնարավոր է գտնել: Կարճ պատասխան՝ այո եւ մուսուլմանական աշխարհի երկար պատմութոյւնը, բոլոր քաղաքական բարձրացում եւ իջեցումներին թեեւ, բավական փաստ է դրա համար:

Առաջին սերունդ մուսուլման իրավագետներ եւ հոգեւորական գիտուններ, մուսուլմանական աշխարհում տեղի ունեցող մի շարք մեծ խառնվածություններ, հատկապես Իսլամ կրոնի մարգարե Մուհամեդի 632 թվականին մահանալուց հետո առաջացած եւ քաղաքական կառավարության մեկ հաջորդ սերունդին փոխանցելիք խնդիրների հետ կապված զարգացումներին ականատես եղան:

Վաղ ժամանակի տեխնոլոգիական քննարկումները, քաղաքական տարաձայնությունների հետ մոտիկից կապ ունեին: Իսլամում փիլիսոփայություն եւ գիտական ավանդույթը, վաղ ժամանակներին մուսուլման պետական կառույց եւ զինվորական նվաճումների ընթացքում մեծացել է:

Էմեվիների ժամանակ աբասացիների ժամանակին անցնելիս եւ մուսուլմանական հողերում տասնյակ իսլամական էմիրությունների հիմվելը, մուսուլման գիտնականներ եւ փիլիսոփաներին առաջին մակարդակի որակով գիտություն արտադրելուց զուրկ է պահել:

Մուսուլման մեծ ֆիլիսոփաներ՝ Հինդի, Ֆարաբի եւ Իբնի Սինայի նման, փիլիսոփայություն, միտք, բժշկական եւ երաժշտական բնագավառներում մեծ ստեղծագործությունները քաղաքական անորոշություններ եւ զինվորական արշավների ժամանակ են կայացել:

Իբն-ի Արաբին եւ Մեվլանա Ջելալդին Ռումիի նման կարեւոր եւ առաջ եկող մտավորականների ամենամեծ աշխատանքներ 13-րդ դար, Խաչակիրների արշավներ եւ Մոնղոլական գավումների ժամանակ են կատարվել:

Իբնի Արաբի, Էնդուլուսական իսլամի ջանքերին ականատես լինելիս, Մեվլանան Մոնղոլական գրավումներից փախչելով այսօր թաղված Կոնիա է ապաստանել եւ այդտեղ ապրել:

Մուսուլմանական աշխարհի մեջ մի շատ գիտուն, ֆիլիսոփա, գիտնական եւ արվեստագետ, Գազալի, Սուհրավարդի, Նասիր ալ-Դին Թուսի, Ֆաքհր ալ-Դին ալ Ռազի, Մոլլա Սադր, Իբն Քեմալ, Թաքիյուդին, Իմամբ Ռաբանի, Դելիհլի շախ Վալիուլահ եւ այլ մտավորական եւ հոգեւոր պարտականությունները գիտություն եւ գիտելիքի հավատարիմ հետեւորդներ են եղել:

Պատմության ամենամեծ ճարտարապետներից Սինանը, հուշարձանային ստեղծագործությունները կառուցել է պալատական քաղաքականության ամենախառը ժամանակներին:

Այս ամբողջ հանրային, քաղաքական եւ տնտեսական հոգսերը, այս մեծ գիտուն եւ արվեստագետների կյանքերին հաստատ եւ կարծիքներին էլ կարող է ազդած լինի: Սակայն, ոչ մեկը աշխարհիկ արգելք, նրանց կյանքերին՝ գիտություն, իրականություն եւ հոգեւոր իրականացումներից չի զրկել: Իրեն օորոք ի հայտ եկած հանրային եւ քաղաքական դժվարություններին թեեւ, մարդկության համատեղ գիտելիք եւ ունեցվածքներին մնայուն հավելումներ են ունեցել:

Այսօր, մուսուլմանական աշխարհը պետք է դրանից դաս քաղի: Նախ, բոլոր կյանքերում ազդեցիկ եղած քաղաքական խնդիրները, ոչ միայն քաղաքականությամբ կարող են լուծում գտնել: Լուծումները, լուրջ մտավորական ջանք եւ գիտություն եւ տեղեկությանը հավատարմություն է բերում: Այդ իսկ պատճառով, լուրջ գիտական եւ մտավորական աշխատանքներ կատարելու համար, քաղաքական եւ տնտեսական խնդիրների լուծումը սպասելը, խելացի չի լինի: Հակառակը, կառավարություններ եւ գիտական հանրությունները լուրջ գիտական եւ մտավորական ծրագրերին ամենաբարձր մակարդակով պետք է թույլ տան:

Մեր ոտքերը կենտրոն եւ ավանդույթին հզոր կերպ սեղմելիս, աշխարհին բաց տեսանկյունից պետք է նայենք: Ոչ մի հանրություն առանց այս ավանդույթը կրելու, ապագա չի ունենա:

Մուսուլման ազգերն այսօր ի հայտ եկած քաղաքական եւ տնտեսական հարցերի առջեւ են եւ դա իրական եւ պետք է դա չթերագնահատեն: Սակայն, այս իրավիճակը մեզ լուրջ եւ երկարարաժամկետ մտավորական, գիտական եւ արվեստական աշխատանքներ տալու համար պետք է արգելք չհանդիսանան:



Այս թեմայով լուրեր