Balkanske Aktuelnosti 1/2017

Postoji nekoliko razloga za pad prosperiteta u balkanskim zemljama. Ratovi koji su se 90-tih godina dogodili na prostorima bivše Jugoslavije uslovili su velike ekonomske gubitke i trošenje izvora koji bi se mogli koristiti u investicijama

Balkanske Aktuelnosti 1/2017

 

Balkanske zemlje su 2016. godinu provele u velikim ekonomskim poteškoćama. Pored Grčke, koja je stalno aktuelna po pitanju ekonomskih problema, i ostale zemlje regije su godinu obilježile sa ekonomskim, a skladno time i društvenim problemima. Narod regije od vrha zemlje očekuje da poboljšaju nivo prosperiteta. Zbog svega toga lideri svih balkanskih zemalja upućuju poruke da će se u narednom periodu mnogo više usredsrijediti ka ekonomiji i njenom poboljšanju.

Nivo nacionalnog dohotka po glavi stanovnika u Njemačkoj, 1910. godine, nije bio duplo veći od nivoa nacionalnog dohotka u Balkanskim zemljama. No, danas ta razlika iznosi 7-8 puta u korist Njemačke. Prema podacima MMF-a, nacionalni dohodak po glavi stanovništva izračunat po kupovnoj moći u 10 balkanskih zemalja 2015. godine je iznosio 85% nacionalnog dohotka izračunatog po istoj metodi u Turskoj. Sve ovo ukazuje na pad prosperiteta u balkanskim zemljama.

Postoji nekoliko razloga za pad prosperiteta u balkanskim zemljama. Ratovi koji su se 90-tih godina dogodili na prostorima bivše Jugoslavije uslovili su velike ekonomske gubitke i trošenje izvora koji bi se mogli koristiti u investicijama. Kao primjer možemo navesti BiH. Naime, rat u ovoj zemlji je direktno i indirektno naštetio ekonomiji u vrijednosti od 115 milijardi dolara. Kada se okončao rat u Bosni, nacionalni dohodak u ovoj zemlji je iznosio samo 20% od iznosa prije rata. Usljed intervencije NATO na Srbiju, 1999. godine, šteta koja je nanijeta industriji i infrastrukturi ove zemlje izračunata je na 29,6 milijardi dolara. Ratovi koji su se 90-tih godina dogodili na prostorima bivše Jugoslavije uticali su i na strukturu populacije u ovoj regiji. Ratovi su uslovili stradanje na stotine hiljada ljudi, dok je oko 3 miliona ljudi bilo primorano na izbjeglištvo. Prema podacima Visokog komesarijata UN za izbjeglice, 450.000 ljudi, koji su nasilno raseljeni sa područja Balkana i dalje nastavlja da čeka na trajno riješenje.

No, osim ratova i sukoba, 90-te godine su i iz nekih drugih razloga bile godine ekonomskog nazatka na Balkanu. Nedovoljan razvoj institucija kojima se uspostavlja funkcionalnost tržišne ekonomije, ograničena ekonomska sloboda, neproduktivne investicije, neproduktivno korištenje donacija, kasna privatizacija i činjenica da su politički ciljevi bili ispred ekonomskih, negativno su se odrazili na ekonomski napredak Balkana. Iako su Albanija, Bugarska i Rumunija bile zemlje koje nisu zahvaćene ratnom stihijom, usljed političke i ekonomske nestabilnosti i ove zemlje posjeduju nizak ekonomski prosperitet.

Period od 2000-2008 je bio period u kojem je oživljena ekonomija Balkana. U ovom periodu je nivo nacionalnog dohotka iznosio preko 5%. No, globalna ekonomska recesija se negativno odrazila i na balkanske zemlje i to u narednih 5 godina. Iako 2016. godina ukazuje na pozitivan napredak balkanskih zemalja, oslobađanje od niskih uslova prosperiteta trajat će dugi niz godina.

Da bi se shvatilo kakav je nivo prosperiteta balkanskih zemalja, potrebno je nacionalni dohodak po glavi stanovnika izračunat na osnovu kupovne moći uporediti sa središnjom vrijednošću nacionalnog dohotka 27 zemalja EU. Prosječan bruto nacionalni dohodak zemalja Balkana, izuzev Grčke, 2015. godine je iznosio 40% prosječnog bruto nacionalnog dohotka 27 evropskih zemalja. Iz svega ovoga se može zaključiti da je bruto nacionalni dohodak po glavi stanovnika u balkanskim zemljama za 60% manji od zemalja EU.

Kada je u pitanju bruto nacionalni dohodak, zemlje Balkana nisu homogene. Na primjer, kada se uporede bruto nacionalni dohoci po glavi stanovnika izračunati na osnovu kupovne moći,  Rumunija je 2015. godine posjedovala 45% prihoda preostalih 9 balkanskih zemalja. Kada se uporedi bruto nacionalni dohodak zemalja u odnosu na ukupne prihode na Balkanu, može se zaključiti da 31% pripada Rumuniji, 29% Grčkoj, 11% Bugarskoj, 9% Srbiji i 8% Hrvatskoj. Kosovo, Crna Gora, Makedonija, Albanija i BiH dijele preostalih 12% bruto nacionalnog dohotka u regiji.

Usljed niskog nivoa prosperiteta na Balkanu, političari u regiji, kada definišu ekonomsku politiku, ne smiju razmišljati o kratkoročnim strategijama i trenutačnim rješenjima. Umjesto toga, trebaju se orijentisati na politiku kojom će se definisati ubrzanje ekonomskog napretka.



Povezane vijesti