Balkanske Aktuelnosti 2/2018

Balkanizacija, koja se pojavila zajedno sa Balkanskim ratovima koji su se dogodili 1912-1913. godine, kao pojam ukazuje da se Balkan smatra problemom.

Balkanske Aktuelnosti 2/2018

Balkanske Aktuelnosti 2/2018

 

Tijekom historije Balkan je poznat kao jedna od najproblematičnijih regija na evropskom kontinentu i zato se s pravom nazivala ¨buretom baruta¨. Zapadne zemlje Balkan smatraju sukobima, nasiljem i brutalnošću. No, Balkan, kao naziv za jednu regiju, koristi se i kao poziv na politički i kulturni identitet. Balkanske zemlje odbijaju postojanje posebnog balkanskog identiteta i pokušavaju se prikazati kao neodvojivi dio zapadne civilizacije i zapadnog svijeta.

Balkanska regija do početka 19. stoljeća nije imala zajednički naziv i spominjala se sa raznim imenima. Prvi put je njemački geograf August Johann Zeune, 1809. godine, uz inspiraciju na planinu Balkan koja Bugarsku horizontalno dijeli na dva dijela, regiju nazvao Balkanom, nakon čega je riječ Balkan počela da se koristi kao naziv za regiju. Činjenica je da granice Balkana nisu ni danas tačno definisane. Drugačije rečeno, pisci i analitičari ne posjeduju ujedinjeno mišljenje koje zemlje su uvrštene u pojam Balkan. No, nedefinisanje granica balkanskih prostora ne predstavlja problem. Problem predstavljaju predrasude koje stvara ovaj pojam kada se poziva na poseban politički i kulturni identitet.

Zapadne zemlje imaju jako negativnu percepciju prema Balkanu. Prije svega je rasprostranjena predrasuda da Balkan nije dio zapadne civilizacije. Ne samo Osmanlije, i Bizantijci su usljed kulturnih i vjerskih elemenata smatrani drugačijim. Putopisci sa zapada, koji su Balkan posjećivali u 19. stoljeću, ovu regiju su definisali ¨drugačijom, čudnom i nedovoljno civilizovanom¨. Sa druge strane, veliki dio literature o Balkanu na zapadu je ispisan u periodu kriza u ovoj regiji. Zbog svega toga Zapad se Balkana sjeća kao regije u kojoj je prisutna etnička mržnja od prije stotinu godina, i regije koja je ekonomski, kulturno i socijalno zaostala i koja će uvijek predstavljati opasnost po sigurnost Evrope. Balkan je čak i u romanima i filmovima prikazan kao prijetnja.

Balkanizacija, koja se pojavila zajedno sa Balkanskim ratovima koji su se dogodili 1912-1913. godine, kao pojam ukazuje da se Balkan smatra problemom. Uz uticaj ideološke percepcije koja se pojavila za vrijeme Hladnog rata, Balkan je smatran regijom totalitarne i komunističke uprave, koja se protivila demokratskom i kapitalističkom zapadu. Ratovi na prostorima bivše Jugoslavije koji su se dogodili 1990-tih godina opet su popularizirali balkanizaciju što je ponovno oživjelo predrasude prema ovoj regiji. Historičarka koja je izučavala Balkan, Marija Todorova je balkanizaciju ocijenila otcjepljenjem velikih država, ali je isto tako ukazala i na nazadovanje, primitivizam i barbarski način življenja.

Pored postojanja negativnih percepcija prema Balkanu, EU se 1990-tih godina širila ka istočnoj Evropi, a zemlje Zapadnog Balkana nisu se nalazile čak ni na kraju reda za članstvo u Uniju. Sve ovo je rezultiralo bijeg iz balkanskog identiteta. Svi oni koji su posjedovali balkanski identitet djelovali su na osnovu percepcije da za njih, kao takve, nema mjesta u EU. Interesantno je da su neke zemlje regije isticale svoj evropski identitet, a da su susjedne zemlje nastavili da optužuju da su ¨Balkanske¨. Na primjer, dok je Slovenija pokušavala pronaći sebi mjesto unutar EU, upućivala je poruke ¨mi smo Evropljani, Hrvati nisu¨. Slične retorike koristila je Hrvatska protiv Srbije, a Srbija protiv BiH.

 

I pored toga što je Hrvatska i zvanično članica EU, i dalje koristeći kulturne i historijske argumente, odbija da je balkanske zemlja. Na isti način i Slovenija i Rumunija odbijaju da su balkanske zemlje. Da bi se oslobodili balkanskog identiteta, neki balkanski narodi su nakon 1990. godine počeli pisati novu historiju. U okviru toga se historija u vezi razvoja nacionalnog identiteta odvojeno prikazivala od historijskog razvoja identiteta susjeda koji su smatrani balkanskim.

Kada su u pitanju Turci, historija na Balkanu i njeno ispisivanje postaju još problematičniji. Pošto su balkanske zemlje nezavisnost dobile nakon ustanka protiv Osmanlijske države, njihov nacionalni identitet se razvijao uz negativnu percepciju Osmanske države i njenih vrijednosti. Zbog toga  čak i danas nacionalisti u nekim balkanskim zemljama i dalje optužuju osmanski period za sve greške i nesreće u njihovim zemljama.



Povezane vijesti