شرقمیانه از دیدگاه تورکیه پنجشنبه 27 میزان 1396

در برنامه امروز روی موضوع "رقابت بین ایران و عربستان سعودی از شرقمیانه تا افریقا امتداد مییابد" مکث خواهیم کرد که بقلم دوکتور جمیل دوغاچ عصو کدر علمی دانشکده حقوق بخش روابط بین المللی دانشگاه اتاترک انقره تحریر یافته است

شرقمیانه از دیدگاه تورکیه پنجشنبه 27 میزان 1396

      هر تحول دور و یا نزدیک، بطور مطلق با شرقمیانه ارتباطی دارد. نخست مسئله فلسطین و جنگ داخلی در لبنان، سپس افغانستان، جنگ ایران و عراق، بعد از آن نیز اشغال عراق، بهار عربی و مسائل یمن و سوریه، تصویر ممتدی ترسیم میکند. همراه با این در دیگر جغرافیه های جهان که با شرقمیانه ارتباط دارند، تلاطماتی ظاهرمیشود. جدایی هندوستان وپاکستان، سپس مسئله کشمیر، جنبشهای آزادی جمهوریتها درصحرای غربی، فیلیپین، اریتره و قفقاز، تجزیه سودان به دو قسمت و سازمانیابی سیاسی و نظامی در افریقای زیر صحرا را میتوان در این راستا مورد ارزیابی قرار داد. افریقای زیر صحرا و علی الخصوص نایجریه در سالهای اخیر یکی از مراکز رقابت ایران و عربستان سعودی را تشکیل داده است. میتوان یکی ازعلل اصلی این رقابت را میتوان افزایش هندسی جمعیت شیعه در کشورهای مهم افریقای زیر صحرا و در راس نایجریه را مشاهده کرد. نایجریه به اندازه افریقای قرار گرفته درزیرصحرا، در جهان اهمیت خاصی دارد. نایجریه به همان اندازه که یکی از مهمترین تدارک کنندگان نفت امریکا میباشد، از نظر دارا بودن بیشترین جمعیت مسلمان افریقا، جلب دقت میکند.

      افزایش سریع جمعیت شیعه در نایجریه یک واقعیت است. از سوی دیگر موجودیت مکاتب اسلام صوفی که در خطی از سنیگال تا کنیا واقع در افریقای زیر صحرای غربی ترویج یافته است، جالب توجه می باشد. بعد از سال 1980 تشکیل اقلیتهای شیعه در تقریبا هر یک از کشورهای افریقا که نتیجه سیاستهای گسترش فکری بوده و مورد حمایت حکومتهای وقت ایران قرار گرفته اند، آغاز گردید. کشورهای افریقای زیر صحرا و در راس نایجریه بعد از سال 1980 بصورت مناطق نفوذ فکری ایران در آمدند. جایگیری نایجریه درسیاستهای ایران وعربستان سعودی، ازطرف دیگر نیز یک گام تاکتیکی میباشد. ایران میخواهد که نفوذ موثر عربستان سعودی و مصربر روی مسلمانان افریقا را تضعیف نماید. برای تقویت نفوذ خود نیز ترجیح میدهد تا اقلیتهای شیعه قابل همکاری تولید کرده و یا اقلیتهای موجود را از هر نظر تقویت کند. ایران در نظر دارد، در مقابل امریکا و عربستان سعودی، شمار کشورهایی را که بتواند با آنها روابط خوبی برقرار نماید، افزایش دهد. اجلاس عالی ایران – افریقا را نیز که در سال 2010 در تهران ترتیب یافت، میتوان در این چهارچوب ارزیابی کرد. ولی برغم تمامی اقدامات ایران، قدرت موثر امریکا و عربستان سعودی در کشورهای افریقا از حرکت راحت این کشور جلوگیری میکند. در این نقطه اندیشه ایران در راستای استفاده از جمعیت شیعه بعنوان عنصر فشار در نزد ادارات منطقه ای شگفت آور نخواهد بود. اما تصور اینکه عربستان سعودی، ایران را در قاره تنها خواهد گذاشت، غیرممکن است. دیداراخیرعادل الجبیر وزیر خارجه عربستان سعودی از منطقه و انجام فعالیتهای دیپلماتیک را باید از نظر جلوگیری از بازتابهای مسائلی مانند بحران خلیج مورد ارزیابی قرار داد. در نهایت اهمیت افریقا از نظر عربستان سعودی، به امنیت بحیره سرخ نیز ارتباط دارد. تاثیرات و نتایج رقابت بین ایران و عربستان سعودی نه تنها منطقه، بلکه دیگر مناطق مرتبط را نیز تحت تاثیر قرار میدهد. میدانهای رقابت با خروج از خلیج تا زیر صحرای افریقا امتداد مییابد. از طرف دیگر خواست نایجریه در راستای برقراری روابط نزدیک و افزایش همکاری با اسرائیل و قبول آن بعنوان یک شریک اقتصادی مهم نیز ارزش ارزیابی دارد. همانطوریکه مشاهده میشود، جنگهای وکالتی ایران و عربستان سعودی نه تنها به منطقه، بلکه به هر منطقه وکالت داده شده، انتقال یافته و مبارزه نیز تسریع خواهد یافت. برای همین احتمال تبدیل افریقای زیرصحرابه آدرس بعدی رقابت ایران وعربستان سعودی قوی میباشد. تحولات واقع در افریقای زیر صحرا با تحولات در شرقمیانه از نظر فکری، ایدئولوژیکی، اقتصادی و حتی اجتماعی ارتباط دارد. در این چهارچوب تولد تشکلات جدید در افریقای زیر صحرا را که هم منطقه و هم شرقمیانه را در دراز مدت تحت تاثیر قرار خواهند داد، مشاهده میکنیم. میتوانیم بگوئیم که این تشکلات جدید بلافاصله با چشمان دقیق تثبیت شده و گزارش میشوند. در این باب باید درهنگام طرح ریزی سیاستهای متوسط و دراز مدت علی الخصوص ترکیه در مورد شرقمیانه و افریقای زیر صحرا، تمامی این مسائل مد نظر قرار داده شوند.



اخبار مربوطه