نظری به آجندای تورکیه و جهان جمعه 18جوزای 1397 هجری شمسی

علل وعوامل تیره گی درروابط بین تورکیه و آمریکا درسالهای اخیردرموضوعات مختلف که شاهد تنش زیادی بین ایندوکشورشدیم

نظری به آجندای تورکیه و جهان جمعه 18جوزای 1397 هجری شمسی

روابط بین تورکیه و آمریکا در سال های اخیر در موضوعات مختلف تنش بسیاری را تجربه کرده است. به ویژه، حمایت ایالات متحده از فتح الله گولن رهبر سازمان تروریستی فتو و عدم استرداد وی به تورکیه و نیز اعلام حمایت از ی پ گ شاخه سازمان تروریستی پ.ک.ک در سوریه و اعلام این تروریست ها به صفت متحد خود باعث ایجاد تیرگی در روابط بین دو کشور شده است. انجام عملیات های سپر فرات و شاخه زیتون از سوی تورکیه در سوریه در چارچوب مبارزه با تروریزم و تاسیس 12 نقطه نظارت بر آتش بس در ادلب در چارچوب روند آستانه باعث افزایش فعالیت و تاثیر تورکیه در منطقه شده است. پاکسازی یکی از مهم ترین پایگاه های سازمان تروریستی ی پ گ در سوریه در چارچوب عملیات شاخه زیتون باعث شده است تا موقعیت تورکیه در منبج تقویت شود.            

منبج در نخستین سال های انقلاب سوریه به تصرف اردوی آزاد سوریه درآمد. در سال 2014 توسط نیروهای داعش اشغال شد و در سال 2016، ائتلاف بین المللی تحت رهبری ایالات متحده و با همکاری نیروهای دموکراتیک سوریه که ستون فقرات اصلی ی پ گ به شمار می رود، عملیات آزادسازی منبج از داعش را آغاز کرد. در پی هشدارها و اعتراض های تورکیه نیز آمریکا وعده داد که پس از آزادسازی منبج از دست داعش، شبه نظامیان ی پ گ بار دیگر به شرق فرات عقب نشینی خواهند کرد و کنترل منطقه بدست عربهای محلی خواهد بود. اما به رغم اظهارات مقامات آمریكایی مبنی بر خروج نیروهای ی پ گ از منطقه، ی پ گ منبج را ترک نكرد. علاوه بر این، شورای نظامی منبج که توسط ایالات متحده تشکیل شد، در واقع نیرویی بود که بر وجود ی پ گ در منبج سرپوش می گذاشت. در حالی که شورای نظامی منبج در ظاهر مستقل به نظر میرسید، اما در واقع توسط جمیل مظلوم و اسماعیل دریک که به طور مستقیم توسط PKK بر سر کار آمده بودند، رهبری می شود. علاوه بر این، بسیاری از روزنامه نگارانی که مشغول تهیه گزارش از منطقه بودند، اعلام می کردند که پ ک ک / ی پ گ در حال تبلیغ ایدئولوژی خود در مکاتب این منطقه  می باشد.

یکی از عوامل مهمی که باعث تقویت موقعیت تورکیه در منبج شد، نارضایتی مردم محلی از نحوه اداره و مدیریت  ی پ گ بود. چنانچه هزاران تن با فرار از ظلم و ستم ی پ گ در منطقه منبج به مناطق آزاد شده در نتیجه عملیات سپر فرات پناه آورند. همچنین بسیاری از قبایل و ساکنان محلی در منطقه منبج، در اعتراض به سیاست ی پ گ مبنی بر وادار کردن جوانان به سربازی اجباری و اعمال شکنجه بر آنها آغاز به راه اندازی تظاهرات کردند. در ادامه همین اعتراضات نیز جنبش زیرزمینی القیام که اقدام به ترور رهبران و شبه نظامیان کرد منسوب به ی پ گ می کند، اولین فعالیتهای خود را از منبج آغاز کرد.

اظهارات مقامات تورکیه  به تعقیب عملیات شاخه زیتون در مورد منبج باعث شد تا ترافیک دیپلماسی فشرده ای بین مقامات آمریکا و مقامات تورکیه آغاز شود. پس از سفر رکس تیلرسون وزیر امور خارجه سابق آمریکا به تورکیه، با هدف حل اختلافات مربوط به منبج و پیدایش یک راه حل مشترک، کار گروه مشترکی تشکیل شد. هر چند پس از عزل رکس تیلرسون از سمت وزارت امور خارجه آمریکا در این پروسه اندکی وقفه ایجاد شد، اما پس از بر سر کار آمدن مایک پومپئو به صفت وزیر امور خارجه آمریکا، این روند از جایی که مانده بود، به کار ادامه داد. تورکیه و آمریکا در نقشه راه تعیین شده بر سر یک راه حل سه مرحله ای توافق کردند. بر اساس این نقشه راه، ی پ گ منبج را ترک خواهد کرد، تورکیه و ایالات متحده بطور مشترک بر منطقه نظارت خواهند داشت و در نهایت اداره و کنترل منبج به دست نیروهای محلی منطقه خواهد بود.  حصول توافق بین تورکیه و آمریکا بر سر منبج میتواند تنش بین دو کشور متفق ناتو را کاهش دهد. اما اگر شبه نظامیان  ی پ گ در چارچوب توافق حاصله بین تورکیه و آمریکا از منبج خارج نشوند، بحران جدیدی در روابط دو کشور بوجود خواهد آمد. همچنین باید مشخص شود که کدام یک از سازمانها و افراد فعال دیگر در دو کشور با پ ک ک /  ی پ گ در ارتباط هستند. به طور مثال، در حالی که ایالات متحده شورای نظامی منبج را به عنوان نهادی کاملا مستقل اعلام کرد، اما واضح و روشن است که فعالیتهای این شورا به طور مستقیم از قندیل هدایت میشود. یکی دیگر از چالش های پیش رو وجود ی پ گ در شرق فرات است. تورکیه بر این باور است که نقشه راه طراحی شده برای منبج باید به مدلی تبدیل شده و در همه یی  مناطقی که تحت کنترل ی پ گ هستند، اعمال گردد. چرا که حضور سازمان تروریستی ی پ گ در شرق فرات، امنیت ملی تورکیه را تهدید می کند. اما احتمال دارد که ایالات متحده با اجرای نقشه راه منبج در شرق فرات مخالفت کند. بویژه در شرق سوریه که میدان های نفتی مهمی را در خود دارند و تحت کنترل ی پ گ هستند، ایالات متحده ممکن است با اجرای چنین سناریویی کاملا مخالفت نماید.

به طور خلاصه میتوان گفت، حصول توافق بین مولود چاووش اوغلو وزیر امور خارجه تورکیه با مایک پمپئو همتای آمریکایی وی فرصتی عالی برای روابط دوجانبه را فراهم میکند، اما باید منتظر شد و دید که آیا نقشه راه تعریف شده در منبج به مرحله اجرا در خواهد آمد یا نه؟ اجرا و عدم اجرای این نقشه راه تعیین کننده روابط دو جانبه تورکیه و آمریکا در روزهای آینده خواهد بود.

نویسنده: جان آجون نویسنده و محقق بنیاد تحقیقات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی 



اخبار مربوطه