Επικαιρότητα στα Βαλκάνια (2018-05)

Οι αιτίες της υποανάπτυξης των οικονομιών των βαλκανικών χωρών

Επικαιρότητα στα Βαλκάνια (2018-05)

Τα Βαλκάνια από την περίοδο του 1980 δεν είναι μεταξύ των αναπτυσσόμενων περιοχών σε ολόκληρο τον κόσμο. Παράλληλα με αυτό οι έρευνες απέδειξαν ότι οι βαλκανικές χώρες και το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν εντός των παγκοσμίων χωρών μειώνεται μέρα με τη μέρα επειδή εδώ και δύο αιώνες αυξάνεται η διαφορά ανάμεσα σε Δυτική Ευρώπη με τα Βαλκάνια από άποψη ευημερίας.

Με την επίδραση των πολίτικων και βιομηχανικών επαναστάσεων ο κόσμος την περίοδο του 1770-1914 από κοινωνικοοικονομική άποψη σημείωσε σημαντικούς προόδους. Αλλά αυτή η πρόοδος δεν ήταν ίδια σε όλα τα μέρη του κόσμου. Έτσι και οι βαλκανικές χώρες δεν μπόρεσαν να επωφεληθούν όσο πρέπει από τα εκείνα που έφερε η βιομηχανική επανάσταση. Για παράδειγμα το 1910 το ποσοστό των απασχολουμένων στον βιομηχανικό τομέα στη Σερβία ήταν 7%, στη Βουλγαρία και τη Ρουμανία 10%, στην Κροατία 13%. Για το λόγο αυτό πριν τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η διαφορά στο πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα σε βαλκανικές και στις χώρες της Δυτικής Ευρώπης ήταν για παράδειγμα να πάρουμε τη Γερμανία όπου η διαφορά είναι στο διπλάσιο ενώ στα παραδείγματα των χωρών όπως το Βέλγιο, Ολλανδία και στην Αγγλία φτάνει σε τριπλάσιο και τετραπλάσιο.

Οι ιστορικοί στο Βέλγιο ειδικότερα οι μαρξιστές λόγω της υποανάπτυξης των βαλκανικών οικονομιών την εποχή εκείνη κατηγόρησαν τις υπόλοιπές χώρες. Αργότερα οι ιστορικοί προσανατολίστηκαν σε εσωτερικούς παράγοντες. Ο John Lampe την υποανάπτυξη στα Βαλκάνια προσπάθησε να εξηγήσει με γεωγραφικές συνθήκες, πολέμους, θεσμικούς περιορισμούς και κυβερνητικές πολιτικές. Σύμφωνα με τον ίδιο οι βαλκανικές χώρες απόκτησαν την ανεξαρτησία τους τον 19ο αιώνα και ασχολήθηκαν με θέματα που αφορούν την πολιτική και όχι την οικονομία. Σύμφωνα με τον ίδιο ένα μέρος της καθυστέρησης της εκβιομηχάνισης στα Βαλκάνια ανήκει στον τραπεζικό τομέα πριν το 1910 που δεν έδωσε δάνεια όσο πρέπει. Ένας άλλος τομέας που είναι υπεύθυνος είναι ο εκπαιδευτικός τομέας που δεν μπόρεσε να ετοιμάσει το εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό.

Ενώ ο Michael Palairet όπως στα παραδείγματα της Σερβίας και της Βουλγαρίας είπε οτι οι βαλκανικές χώρες δεν υποστηρίζουν την ανάπτυξη του ιδιωτικού τομέα και δεν προσέγγισαν θετικά σε ξένες επενδύσεις. Ο ίδιος είπε ότι οι βαλκανικές χώρες ξεκίνησαν τον εκβιομηχανισμό την οθωμανική περίοδο αλλά μετά την ανεξαρτησία τους άρχισε η παρακμή στις βαλκανικές χώρες. Σύμφωνα με τις μετρήσεις του την περίοδο του 1870-1912 το κατά κεφαλήν γεωργική παραγωγή στη Σερβία υποχώρησε κατά 27,4%, και στη Βουλγαρία κατά 14,3%.

Η Barbara Jelavich ανέφερε ότι μέχρι τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο οι βαλκανικές χώρες δεν μπόρεσαν να πετύχουν τις σύγχρονες μεθόδους στην καλλιέργεια επίσης υπήρχε ανεπάρκεια σε ανθρώπινο και φυσικό κεφάλαιο.

Ο Ivan Berend ανέφερε ότι οι βιομηχανικές δυτικές οικονομίες το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα παρείχε τεράστιες ευκαιρίες εξαγωγής σε όλες τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Αλλά οι βαλκανικές χώρες δεν ποικιλοποιούν τις εξαγωγές τους με αποτέλεσμα να επωφεληθούν από αυτή την ευκαιρία. Στις αρχές του 20ου αιώνα η εξαγωγή των 5 αγροτικών προϊόντων ήταν σε ποσοστό 75-80%. Όλα αυτά απέδειξαν ότι στην υποανάπτυξη των βαλκανικών χωρών υπήρχαν οι λανθασμένες πολιτικές στην οικονομία και την πολιτική τον 20ο αιώνα. Οι βαλκανικοί πόλεμοι το 1912-1913, το 1914-1918 και το 1939-1945 οι παγκόσμιοι πόλεμοι έφεραν σε χειρότερη κατάσταση αυτά που επικρατούσαν στα Βαλκάνια από κοινωνικοοικονομική άποψη.

Δέχθηκαν πληγές οι οικονομίες των βαλκανικών χωρών όπου αρκετοί άνθρωποι αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους. Για παράδειγμα στην περίοδο του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου στη Σερβία σκοτώθηκαν 275 χιλιάδες άνδρες επίσης χάθηκαν τα μισά ζώα στην ίδια χώρα. Στον ίδιο πόλεμο στη Βουλγαρία σκοτώθηκαν 100 χιλιάδες άνθρωποι και το 1921 η γεωργική καλλιέργεια μειώθηκε σε μισό ποσοστό σε σύγκριση με την περίοδο πριν τον πόλεμο.

Στην περίοδο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου σκοτώθηκαν 3,5 εκατομμύρια άνθρωποι επίσης καταστράφηκαν τα αγροκτήματα και το μισό της βιομηχανίας. Μέχρι τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου οι βαλκανικές χώρες συνέχισαν να είναι γεωργικές οικονομίες και από εμπορική άποψη ήταν εξαρτημένες σε δυτικές χώρες. Μετά τον Β Παγκόσμιο πόλεμο η Σοβιετική Ένωση το οικονομικό σύστημα γνωστό ως κεντρικό σχεδιασμό έχει εξάγει σε βαλκανικές χώρες εκτός της Ελλάδας.

Οι κομμουνιστικές κυβερνήσεις που ανέλαβαν στη διοίκηση με τη βοήθεια του στρατού της Σοβιετικής Ένωσης έμειναν δεσμευμένες στο σοβιετικό οικονομικό μοντέλο. Από την άλλη οι κουμουνιστές από την Αλβανία και τη Γιουγκοσλαβία με τις δικές τους προσπάθειες κατάφεραν να αναλάβουν τη διοίκηση και ενεργώντας σχετικά ανεξάρτητα από την κυριαρχία της Σοβιετικής Ένωσης καθόρισαν το κεντρικό σχέδιο για τις οικονομικές δομές τους.

Ο κεντρικός σχεδιασμός και με τη βοήθεια πολιτικές εκβιομηχάνισης θεωρήθηκε ως τρόπος εκβιομηχάνισης στα Βαλκάνια. Το σχετικό σύστημα βοήθησε τον μετασχηματισμό της δομής των βαλκανικών οικονομιών και προς τα τέλη του 1960 εκτός της Αλβανίας σε όλες τις βαλκανικές χώρες έχει αναπτυχθεί η βιομηχανία. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος οι βαλκανικές χώρες κατάφεραν να σημειώσουν ταχεία οικονομική ανάπτυξη. Μετά το 1975 η ανάπτυξη στις κεντρικές οικονομίες των Βαλκανίων άρχισε να επιβραδύνεται.

Οι κύριοι λόγοι επιβράδυνσης της οικονομικής ανάπτυξης είναι ο κεντρικός σχεδιασμός δεν παρείχε τον αναγκαίο οικονομικό έλεγχο, σπατάλη σε πρώτες ύλες επίσης δεν αποκάλυψε αρκετές τεχνικές καινοτομίες και άλλες εφευρέσεις. Εκτός αυτών λόγω της δομής του εξωτερικού εμπορίου της Σοβιετικής Ένωσης η εξωτερική εμπορική ικανότητα και ανταγωνιστικότητα των Βαλκανικών χωρών ήταν επίσης περιορισμένη. Η διαφορά ευημερίας μεταξύ των βαλκανικών οικονομιών έχει αυξηθεί. Για το λόγο αυτό οι βαλκανικές χώρες τη μετάβαση στην οικονομία της αγοράς πραγματοποίησαν κάτω από αρνητικές συνθήκες. Την περίοδο 1990 οι συγκρούσεις και οι πόλεμοι παρεμπόδισαν την περίοδο οικονομικού μετασχηματισμού να είναι σε ομαλή κατεύθυνση στα Βαλκάνια. Στη Βουλγαρία, Ρουμανία και την Αλβανία αν και δεν υπήρξαν συγκρούσεις και πόλεμοι άργησαν οι μεταρρυθμίσεις λόγω πολιτικών αιτιών. Η πολιτική στα Βαλκάνια ήταν πάντα στην πρώτη θέση σε σύγκριση με την οικονομία που έφερε και τα κοινωνικά προβλήματα.

Ήταν οι αξιολογήσεις του Dr. Erhan Türbedar.                      

 

 


Λέξεις-κλειδιά: οικονομία , Βαλκάνια

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ