Παγκόσμια Προοπτική (2018-12)

Μπορεί η Ευρώπη να βγει από την κρίση στην οποία έχει εισέλθει;

Παγκόσμια Προοπτική (2018-12)

 

Καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ*

 

Σε προηγούμενα άρθρα είχα αναφέρει ότι αν και ασθένειες όπως ο ρατσισμός, ο φασισμός, ο ναζισμός και ο αντιισλαμισμός που είναι σε έξαρση στην Ευρώπη, το να εκλαμβάνονται διαφορετικοί τρόποι ζωής ως απειλή και η ολοένα αυξανόμενη ενδοστρέφεια συζητούνται σε συνάρτηση με τους μετανάστες, στην πραγματικότητα είναι κρίσεις που δημιουργεί η ίδια η Ευρώπη.

Παλαιότερα είχα παρομοιάσει αυτά που βιώνονται στην Ευρώπη με την 28η Φεβρουαρίου της Τουρκίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του γερμανικού υπουργείου Εσωτερικών 950 καταγεγραμμένες επιθέσεις εναντίον Μουσουλμάνων σημειώθηκαν μόνο το 2017 (περίπου 3 επιθέσεις την ημέρα), κάτι που δείχνει ότι η κατάσταση έχει ξεπεράσει το προαναφερθέν σημείο.

Μπορεί η Ευρώπη να βγει από αυτήν την κρίση στην οποία έχει εισέλθει;

Θα πρέπει πρωτίστως να σταθούμε πάνω στα αίτια αυτής της κρίσης.

Παγκόσμια αβεβαιότητα: Τα θεμέλια της τάξης που εγκαθιδρύθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο τρίζουν λόγω των εξελίξεων στις ΗΠΑ, τη Ρωσία, την Κίνα, την Τουρκία, την Ινδία και την Λατινική Αμερική. Αυτή η αβεβαιότητα δημιουργεί κατά ένα βαθμό ένταση και ανησυχία σε όλες τις χώρες. Αμφισβητούνται ξανά παραδοσιακές συμμαχίες και έχθρες. Υπό αυτήν την έννοια ανασχεδιάζονται οι διακρατικές σχέσεις. Αντί για συμμαχικά και αντίπαλα μπλοκ μεταξύ χωρών αναδεικνύονται θεματικές συμμαχίες ή αντιπαλότητες.

Η αδυναμία της Δύσης να αποκομίσει αρκετά κέρδη από την παγκοσμιοποίηση: Η παγκοσμιοποίηση δεν ήταν αρκετά επικερδής για την Ευρώπη και τις ΗΠΑ. Η διαδικασία αυτή είναι πιο επικερδής για χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία και η Τουρκία. Γι’ αυτό το λόγο ορισμένες χώρες με πρώτες τις ΗΠΑ υποστηρίζουν το αντίθετο από πολιτικές παγκοσμιοποίησης όπως το ελεύθερο εμπόριο και η άρση των τελωνείων των οποίων ήταν πρωτεργάτες. Η οικονομική στασιμότητα στην Ευρώπη που οφείλεται στο γεγονός ότι δεν μπόρεσε να αποκομίσει αρκετά κέρδη από τις διαδικασίες παγκοσμιοποίησης έχει επιπτώσεις σε πολιτικά, κοινωνικά, οικονομικά, ψυχολογικά και πολλά άλλα θέματα.

Ο λόγος και η πρακτική στη Δύση εξελίσσεται ταχύτατα προς την αντιπαγκοσμιοποίηση. Αυτό είναι κατανοητό για τη Δύση. Αλλά το να συνεχίζουν την παλιά ρητορική της αντιπαγκοσμιοποίησης πολιτικοί ηγέτες και διανοούμενοι σε χώρες όπως η Τουρκία που κερδίζουν από την παγκοσμιοποίηση, εγείρει το ερώτημα αν έχουν επίγνωση της νέας πραγματικότητας.

Η απουσία πλουραλισμού στην Ευρώπη στο παρελθόν: Ένα από τα σημαντικότερα αίτια της κρίσης στην Ευρώπη είναι το γεγονός ότι με τις διαδικασίες παγκοσμιοποίησης ήλθαν πιο κοντά και έγιναν πιο ορατές διαφορετικές ταυτότητες, πολιτισμοί και αισθήματα του ανήκειν. Τα διαφορετικά αισθήματα του ανήκειν αντιμετωπίζονταν με περισσότερη ανοχή όταν ήταν σε μακρινούς τόπους και χώρες. Αλλά όταν γίνονται γείτονες της διπλανής πόρτας, συνάδελφοι, αφεντικά και εργαζόμενοι σου αλλάζουν όλα. Διότι η Ευρώπη δεν έχει ένα πλουραλιστικό παρελθόν με πολλές ταυτότητες που να μπορέσει να ανεχτεί κάτι τέτοιο. Η εμπειρία της Ευρώπης στον πλουραλισμό και τη συμβίωση με διαφορετικότητες είναι κάτι που αφορά τα τελευταία εκατό χρόνια. Ένας αιώνας είναι απλώς χθες για τους ιστορικούς.

Ηγέτες δίχως όραμα: Τα κεντροδεξιά και κεντροαριστερά ευρωπαϊκά κόμματα αντί να προαγάγουν την κοινή λογική ενάντια στα ακραία ρεύματα, υιοθετούν μια περισσότερο περιθωριακή ρητορική προκειμένου να μην χάσουν ψήφους. Αυτό όχι μόνο δεν εμποδίζει την άνοδο των νεοναζιστικών και νεοφασιστικών κομμάτων, παράλληλα οδηγεί στα άκρα τα κεντροδεξιά και κεντροαριστερά κόμματα. Ως αποτέλεσμα η πολιτική εξουσία μετατοπίζεται σε πιο ακροδεξιά κόμματα.

Η επιρροή των κύκλων που έχουν αφομοιωθεί: Η κυριαρχία του πολιτικού πεδίου από αφομοιωμένους κύκλους που κατέφυγαν στην Ευρώπη λόγω των προβλημάτων που αντιμετώπισαν στη χώρα τους και οι οποίοι δεν έχουν κοινωνικό αντίκρισμα, δηλητηριάζουν με το παραπάνω τις σχέσεις της χώρας καταγωγής τους με τη χώρα στην οποία ζουν για να νομιμοποιήσουν τη δική τους θέση οι αφομοιωμένοι κύκλοι τους οποίους ενθαρρύνει και η Ευρώπη, τηρούν μια καταστροφική στάση συμπεριφορά απέναντι στους μετανάστες που δεν έχουν αφομοιωθεί και θέλουν να συμβάλλουν στις κοινωνίες που ζουν με την δική τους ταυτότητα και πολιτισμό. Η ανάγνωση των μεταναστών στις χώρες τους και των χωρών καταγωγής τους μέσω των αφομοιωμένων κύκλων που ενθαρρύνουν οι ίδιοι, καθιστά πιο μισαλλόδοξη, απειλητική, ρηχή και ενδοστρεφής την Ευρώπη.

Πέρα από τους νόμιμους κύκλους που έχουν αφομοιωθεί, ένας άλλος παράγοντας που δηλητηριάζει τις σχέσεις της Ευρώπης με τις χώρες από τις οποίες έρχονται πρόσφυγες είναι οι δράσεις των τρομοκρατικών οργανώσεων από τις εν λόγω χώρες στους οποίους ανοίγει την αγκαλιά της η Δύση.

Δεν διαφαίνονται πολλές ελπίδες για να ξεπεραστεί σύντομα αυτή η κρίση αν εξηγήσουμε με τα προαναφερθέντα τα αίτια της κρίσης της Ευρώπης. Δεν πρόκειται για αιτίες που μπορούν να αλλάξουν μέσα σε μια μέρα. Μόνο οραματιστές ηγέτες ικανοί να αναλάβουν ρίσκο όταν κατά διαστήματα προκύπτουν τέτοιες κρίσεις μπορούν να βγάλουν από το τέλμα τις χώρες τους. Δυστυχώς μέρα με τη μέρα μειώνεται ο αριθμός των οραματιστών ηγετών στην Ευρώπη καθώς και η επιρροή τους.

Σε τέτοιες καταστάσεις σημαντικό ρόλο μπορούν να διαδραματίσουν διανοούμενοι και στοχαστές. Υπάρχει αρκετή επίγνωση στους ελευθεριακούς και πλουραλιστικούς κύκλους στην Ευρώπη; Είναι αδιανόητο οι διανοούμενοι της Γηραιάς Ηπείρου που έχει ζήσει τον γερμανικό ναζισμό και τον ιταλικό φασισμό να μην έχουν επίγνωση αυτών των εξελίξεων. Ωστόσο οι προσπάθειες αυτών των κύκλων δεν είναι αρκετές να σταματήσουν την κρίση και να την ανατρέψουν. Γι’ αυτό το λόγο η φωνή τους χαμηλώνει μέρα με τη μέρα. Αυξάνονται οι ψήφοι των ρατσιστικών κομμάτων. Περιορίζεται ολοένα και περισσότερο το πεδίο ελευθερίας τους. Τα πεδία αυτά τα οποία επί του παρόντος περιορίζονται για τους μετανάστες και τους Μουσουλμάνους δεν γίνονται αντιληπτά και αγνοούνται.

Δυστυχώς δεν τρέφω πολλές ελπίδες ότι η Ευρώπη θα βγει σύντομα από αυτήν την κρίση στην οποία έχει εισέλθει. Πιστεύω ότι θα έλθουν χειρότερες μέρες για τις διαφορετικότητες μέσα στην Ευρώπη και αργότερα για την ίδια. Πολύ θα ήθελα να σφάλλω. Εύχομαι η Ευρώπη να καταλάβει το λάθος της χωρίς να ξεσπάσει ένας νέος παγκόσμιος πόλεμος. Να αντιληφθεί που μπορεί να την οδηγήσει το μέλλον που γίνεται ολοένα και σκοτεινότερο και τα πεδία ελευθερίας που περιορίζονται. Εμείς ας κάνουμε αυτό που μας αναλογεί. Να συνεχίσουμε με τα άρθρα μας να προειδοποιούμε την Ευρώπη για την κρίση με την οποία είναι αντιμέτωπη, να δείχνουμε μια διέξοδο και να προτείνουμε λύσεις.

*Ο καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γιλντιρίμ Μπεγιαζίτ της Άνκαρα.



ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ