Παγκόσμια Προοπτική (2018-26)

Εκλογές 2018: Συνέχεια στη σταθερότητα και στο Προεδρικό Σύστημα

Παγκόσμια Προοπτική (2018-26)

 

Καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ*

 

Οι 32ες Γενικές και οι 1ες Προεδρικές Εκλογές αποτελούν πλέον παρελθόν. Σύμφωνα με τα εκλογικά αποτελέσματα που ανακοινώθηκαν πάλι γρήγορα, ο αρχηγός του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AK Parti) και Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έγινε ο νέος Πρόεδρος του προεδρικού συστήματος από τον πρώτο κιόλας γύρο λαμβάνοντας το 52,5% των ψήφων. Δεύτερος αναδείχθηκε ο υποψήφιος του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP) Μουχαρέμ Ιντζέ με ποσοστό 30,6%. Το AK Parti για πρώτη φορά από το 2002 (αν εξαιρέσουμε τις εκλογές του Ιουνίου του 2015 που επαναλήφθηκαν) έχασε για πρώτη φορά την αυτοδυναμία στη Βουλή.

Οι πρώτες παρατηρήσεις σχετικά με τις πρόσφατες προεδρικές εκλογές που διεξήχθησαν σε ένα ανοιχτό, διαφανές και ανταγωνιστικό περιβάλλον, σαν μια γιορτή της Δημοκρατίας μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

Συμμετοχή-ρεκόρ: Το 87,5% των περίπου 60 εκατομμυρίων ψηφοφόρων ψήφισαν στις εκλογές. Το ποσοστό αυτό μπορεί να θεωρηθεί ένα ρεκόρ συμμετοχής για την Τουρκία όπου διεξάγονται ανοιχτές, διαφανείς και ανταγωνιστικές εκλογές και ιδίως για τον κόσμο. Αυτός ο μεγάλος αριθμός συμμετοχής είναι μια ξεκάθαρη ένδειξη του γεγονότος ότι η δημοκρατική πορεία της Τουρκίας που ξεκίνησε το 1876 έχει ριζώσει βαθιά. Όπως ειπώθηκε και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τη στιγμή που «στις δυτικές χώρες υπάρχουν κάλπες και δεν υπάρχουν αρκετοί ψηφοφόροι και συμβαίνει το αντίθετο στις ανατολικές χώρες» είναι αρκετά ελπιδοφόρο για τη Δημοκρατία μας ότι στην Τουρκία υπάρχουν και κάλπες και ψηφοφόροι.

Συνέχεια στην πολιτική σταθερότητα: Το AK Parti κερδίζει τις εκλογές για πέμπτη συναπτή φορά από το 2002. Πρόκειται για το μοναδικό παράδειγμα στην τουρκική πολιτική ιστορία. Υπάρχουν ελάχιστα παραδείγματα πέντε συναπτών εκλογικών νικών σε χώρες στις οποίες υπάρχει δημοκρατικός ανταγωνισμός. Αν λάβουμε υπόψη την εξάντληση του να είσαι στην εξουσία, η νέα εκλογική νίκη του AK Parti είναι μια ένδειξη της γενικής ικανοποίησης των ψηφοφόρων και της υποστήριξης στη συνέχεια της πολιτικής σταθερότητας. Οι επικρίσεις, οι φόβοι και η λαϊκίστικη ρητορική της αντιπολίτευσης δεν είχε ανταπόκριση στους ψηφοφόρους.

Ναι ξανά στο προεδρικό σύστημα: Προεκλογικά τα κόμματα της αντιπολίτευσης και η Συμμαχία του Έθνους κάτω από την οποία συσπειρώθηκαν, υποσχέθηκαν ανοικτά ότι θα επιστρέψουν στο κοινοβουλευτικό σύστημα. Συνεπώς οι εκλογές αυτές μπορεί να θεωρηθούν ως μια νέα ψηφοφορία για το προεδρικό σύστημα που έγινε δεκτό το 2017. Στο δημοψήφισμα το προεδρικό σύστημα είχε γίνει δεκτό με 51,4%. Το 52,5% που έλαβε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αυξάνοντας το προηγούμενο ποσοστό, μπορεί να εκληφθεί ως μια νέα έγκριση του προεδρικού συστήματος.

Διακομματική μεταβατικότητα: Τα εκλογικά αποτελέσματα δείχνουν ότι υπάρχει μια μεταβατικότητα σε ένα ορισμένο ποσοστό μεταξύ σχεδόν όλων των κομμάτων. Σε πρώτη όψη την προσοχή προσελκύει η μετακίνηση ψηφοφόρων από το AK Parti στο MHP και από το CHP στο İYİ Parti και στο HDP. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Ερντογάν στην παραδοσιακή ομιλία του από το μπαλκόνι των κεντρικών γραφείων ανέφερε ότι γνωρίζουν για την πτώση στο AK Parti και κήρυξε ότι θα πράξουν από τώρα τα δέοντα. Το γεγονός ότι οι Ερντογάν και Ιντζέ έλαβαν περισσότερους ψήφους από ότι τα κόμματα τους δείχνει ότι οι ηγέτες αυτοί προτιμήθηκαν από τους ψηφοφόρους των υπολοίπων κομμάτων. Υπό αυτήν την έννοια θα πρέπει να ειπωθεί ότι ο Ερντογάν έχει λάβει υποστήριξη σε κάποιο βαθμό από τους Κούρδους.

Η αλλαγή της προτίμησης των ψηφοφόρων είναι στην ουσία κάτι το φυσιολογικό για τις δημοκρατίες που λειτουργούν. Η διακομματική μεταβατικότητα θα υποχρεώσει τα πολιτικά κόμματα να λάβουν περισσότερο υπόψη τις προτιμήσεις των ψηφοφόρων.

Η εκπροσώπηση με μεγάλο ποσοστό στη Βουλή: Λόγω του εκλογικού πλαφόν του 10% η βούληση μιας ορισμένης μερίδας των Τούρκων εκλογέων δεν αντιπροσωπευόταν στη Βουλή. Χάρη στο σύστημα της συμμαχίας που εισήχθη στις τελευταίες εκλογές κέρδισαν έδρα στη βουλή 8 κόμματα είτε με τους δικούς τους υποψηφίους είτε μέσω της συμμαχίας που σχημάτισαν, ένα σπάνιο φαινόμενο στην ιστορία της Τουρκίας. Πρόκειται για το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AK Parti), το Λαϊκό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα (CHP), το Κόμμα Εθνικιστικής Δράσης (MHP), το Κόμμα Δημοκρατίας των Λαών (HDP), το Καλό Κόμμα (İYİ Parti), το Κόμμα Μεγάλης Ενότητας (BBP), το Κόμμα Ευτυχίας (SP) και το Δημοκρατικό Κόμμα (DP). Στο πολυκομματικό σύστημα που ξεκίνησε το 1950, 8 κόμματα καταφέραν να μπουν στη βουλή μονάχα στις εκλογές του 1969.

Η συμβιβαστική επίδραση του νέου συστήματος: Σε προηγούμενο άρθρο μου είχα αναφερθεί στη συμβιβαστική επίδραση του νέου συστήματος της Τουρκίας και πως αφήνουμε πίσω μας ένα σύστημα που υπολογίζει τους δικούς του ψηφοφόρους. Προεκλογικά και μετεκλογικά μπορούμε άνετα να δούμε την επίδραση του 50%+1 που χρειάζεται κάποιος υποψήφιος για να εκλεγεί. Το γεγονός ότι ο Πρόεδρος θα εκλεγεί με απόλυτη πλειοψηφία υποχρεωτικά εξομαλύνει περισσότερο την Τουρκία και αναγκάζει τα πολιτικά κόμματα να λαμβάνουν περισσότερο υπόψη διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και όχι μόνο τους δικούς τους ψηφοφόρους. Με αυτόν τον τρόπο η χώρα θα εκδημοκρατιστεί και θα φιλελευθεροποιηθεί περισσότερο. Και αυτό με τη σειρά του θα εξυπηρετήσει περισσότερο την εσωτερική ειρήνη.

Αδιαφορία για την αλαζονική/προστακτική συμπεριφορά των διεθνών παικτών: Ορισμένες δυτικές χώρες, διεθνείς εταιρείες, ΜΜΕ όπως παλιά έτσι και τώρα ενεπλάκησαν περισσότερο από ότι θα έπρεπε στις τουρκικές εκλογές. Απείλησαν και κατηγόρησαν το AK Parti. Η προτίμηση των ψηφοφόρων για μια ακόμη φορά ήταν αντίθετη με την προσμονή των παγκοσμίων παικτών. Το ίδιο συνέβη και με τους ψηφοφόρους του εξωτερικού. Η προσέλευση στις κάλπες στο εξωτερικό ήταν σε επίπεδο ρεκόρ παρά την προσέγγιση ορισμένων δυτικών χωρών που απαγόρευε τα πολιτικά δικαιώματα, αγνοούσε την ελευθερία του λόγου και του συνέρχεσθαι και απειλούσε ανοιχτά τους Τούρκους. Η προτίμηση τους δεν ήταν ίδια με την προσμονή των χωρών αυτών, ήταν η δική τους προτίμηση και σε μεγάλο βαθμό στήριξαν το AK Parti. Αναμφίβολα η χρήση του δικαιώματος ψήφου ανάλογα με τη δική τους προτίμηση και όχι τις διεθνείς πιέσεις είναι πολύτιμη τόσο για τις εν λόγω χώρες, τους παγκόσμιους παίκτες που σέβονται τις προτιμήσεις των εθνών καθώς και για την παγκόσμια ειρήνη.

Μετά την δεκαετία του 2000 το κατά κεφαλήν εθνικό εισόδημα στην Τουρκία αυξήθηκε από τα 2.000 δολάρια στα 10.000 δολάρια. Ανέβηκε ο πήχης στις ελευθερίες και στη δημοκρατία. Παρά τις αρνητικές εξελίξεις σε χώρες όπως η Συρία, το Ιράκ, το Ιράν, η Ελλάδα, η Λιβύη, το Ισραήλ, η Ουκρανία και η Γεωργία που μπορεί να θεωρηθούν γειτονικές, κατάφερε να παραμείνει μια νησίδα ειρήνης, γαλήνης και ελπίδας. Κατόρθωσε να εξαλείψει την απόπειρα πραξικοπήματος της FETÖ καθώς και άλλες απόπειρες πραξικοπήματος. Με το δημοψήφισμα του 2017 και τις εκλογές της περασμένης Κυριακής έκανε μια ριζική αλλαγή στην ιστορία της δημοκρατίας της ηλικίας 150 ετών και πέρασε στο προεδρικό σύστημα διακυβέρνησης. Η Τουρκία στην ουσία κατάφερε να τα υλοποιήσει όλα αυτά χάρη στο δημοκρατικό πολιτικό της σύστημα. Αν η χώρα δεν είχε μια πολιτική εξουσία που αντλεί μια ισχυρή πολιτική και κοινωνική νομιμότητα από το λαό της με ελεύθερες, ανοιχτές, διαφανείς και ανταγωνιστικές εκλογές θα ήταν σχεδόν απίθανο να πραγματοποιήσει όλες αυτές τις δημοκρατικές αλλαγές και μετασχηματισμούς. Οι επιτυχίες αυτές της Τουρκίας ελαφραίνουν σε σημαντικό βαθμό το βάρος όχι μόνο της ίδιας, αλλά της περιοχής και των δυτικών χωρών. Η Τουρκία φιλοξενεί 3,5 εκατομμύρια πρόσφυγες τη στιγμή που οι δυτικές χώρες ανησυχούν για μερικούς πρόσφυγες. Όλοι θα πρέπει να γνωρίζουν την αξία της Δημοκρατίας και της σταθερότητας στην Τουρκία.

*Ο καθηγητής Κουντρέντ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της Σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γιλντιρίμ Μπεγιαζίτ της Άνκαρα.



ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ