Παγκόσμια Προοπτική (2018-51)

Και αν διαλυθεί η ΕΕ;

Παγκόσμια Προοπτική (2018-51)

 

*του Κουντρέντ Μπουλμπούλ

 

Η απόφαση της Βρετανίας να αποχωρήσει, οι αντιδράσεις στην Ιταλία και κάποιες χώρες της ΕΕ, ο αυξανόμενος ρατσισμός και η ρητορική μίσους και στοιχεία όπως οι πρόσφατες διαδηλώσεις των Κίτρινων Γιλέκων, θέτουν υπό αμφισβήτηση το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σήμερα θέλω λοιπόν να σταθώ στην ΕΕ, τα όσα προσέφερε και το μέλλον της.

 

Τι είναι η ΕΕ;
Η ΕΕ είναι στην ουσία μια ένωση που συστάθηκε αφού έληξαν οι ιμπεριαλιστικές αναζητήσεις των ευρωπαϊκών χωρών για να αποτραπούν οι επιθέσεις της μίας στην άλλην. Οι ιδρυτικές χώρες της ΕΕ δεν ήταν ενοχλημένες από την παγκόσμια εκμετάλλευση όσο ο πόλεμος δεν στρεφόταν εναντίον τους. Αλλά οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι και το τρομερό κόστος τους στις ίδιες και στην ανθρωπότητα, κατεύθυνε τις χώρες της Ευρώπης σε συνεργασία για να μην ζήσουν έναν τρίτο παγκόσμιο.

 

Τα κέρδη που επέφερε η ΕΕ: Ειρήνη και πλουραλισμός
Η οικονομική επιτυχία της ΕΕ είναι αποτέλεσμα της συνεργασίας αυτής που εξασφαλίστηκε, της σταθερότητας και των κοινών αξιών που αναδείχθηκαν. Η οικονομική επιτυχία είναι αποτέλεσμα αυτού του κλίματος που επιτεύχθηκε.
Όπως ανέφερε στη συνέντευξή του την περασμένη εβδομάδα στην εφημερίδα Hürriyet ο Ισραηλινός καθηγητής ιστορίας, διδακτικό μέλος του Εβραϊκού Πανεπιστημίου, Γιουβάλ Νόα Χαράρι, η βασική επιτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ότι έφερε ειρήνη στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Αν καταρρεύσει η ΕΕ, ο πόλεμος μπορεί να στραφεί στην Ευρώπη. Τα παρακάτω λόγια του Χαράρι είναι εξίσου σημαντικά ως προς το ότι δείχνουν αυτά που κέρδισε η Ευρώπη με το σχέδιο της ΕΕ από άποψη ειρήνης, πλουραλισμού και ανοχής.
«Στην Ευρώπη του Μεσαίωνα δεν υπήρχε ίχνος ανοχής. Το 1600 όλοι στο Παρίσι ήταν καθολικοί. Όταν έμπαινε στην πόλη ένας προτεστάντης τον σκότωναν. Στο Λονδίνο ήταν όλοι προτεστάντες. Όταν έμπαινε στην πόλη ένας καθολικός τον σκότωναν. Εκείνα τα χρόνια οι εβραίοι στην Ευρώπη εκδιώκονταν. Κανείς δεν ήθελε τους μουσουλμάνους. Ωστόσο την ίδια εποχή στην Ιστάνμπουλ ζούσαν μαζί και ευτυχισμένοι μουσουλμάνοι διαφόρων δογμάτων, καθολικοί, Αρμένιοι, Ορθόδοξοι, Ρωμιοί και Βούλγαροι».
 

Αξίες της ΕΕ
Όταν λέμε αξίες της ΕΕ εννοούμε συνήθως την δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα, την ανωτερότητα του δικαίου, την ισότητα, την ελευθερία, τον πλουραλισμό, την ανοχή, συνεργασία, αλληλεγγύη και την απόρριψη της διάκρισης και της ρητορικής μίσους. Σε άλλους πολιτισμούς φυσικά και αυτές οι αξίες αντιστοιχούν σε άλλα πράγματα. Πάντως δεν είναι σωστό αυτές οι αξίες να θεωρούνται ως αξίες τις οποίες έχει αναδείξει η Ευρώπη. Όπως καταλαβαίνουμε από τα παραπάνω λόγια του Χαράρι, αξίες όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, ο πλουραλισμός και η ανοχή στην ισλαμική γεωγραφική επικράτεια, υπήρχαν επί αιώνες ολόκληρους αλλά η Ευρώπη τις ενστερνίστηκε σχετικά πρόσφατα. Ακόμα και αν αυτές οι αξίες υιοθετήθηκαν πολύ παλαιότερα από άλλους πολιτισμούς και τις περισσότερες φορές δεν ανήκαν αποκλειστικά στην Ευρώπη, είναι θετικό το γεγονός ότι η ΕΕ τις αποδέχεται ως αξίες της. Δείχνει αυτοπεποίθηση. Θα λέγαμε ότι αποδεχόμενη αυτές τις αξίες η ΕΕ διασφάλισε την ειρήνη στο εσωτερικό της και συνέβαλε κατά κάποιο τρόπο στην περιφερειακή ειρήνη. Η συνεργασία μεταξύ των χωρών της ΕΕ και οι αξίες της ΕΕ, εξισορρόπησε σε κάποιο βαθμό τον ολέθριο ανταγωνισμό μεταξύ αυτών των χωρών. Αν εδώ και 80 σχεδόν χρόνια επικρατεί κλίμα ειρήνης μεταξύ των χωρών της Ευρώπης που πολέμησαν μεταξύ τους δύο φορές σε 25 χρόνια στις αρχές του 20ου αιώνα, αυτός είναι ένας από τους σημαντικότερους λόγους.

 

Οι αξίες της ΕΕ σήμερα
Σαν να σας ακούω να λέτε ότι σήμερα η ΕΕ δεν είναι μια ένωση αξιών. Και να λέτε μάλιστα ότι η ίδια η ΕΕ αν ήθελε σήμερα να γινόταν μέλος, δεν θα μπορούσε γιατί δεν θα μπορούσε να εκπληρώσει τα κριτήρια ένταξης. Ο αυξανόμενος ρατσισμός, η ρητορική μίσους, η προσέγγιση των χωρών της ΕΕ να μην βλέπουν καν σαν ανθρώπους τους πρόσφυγες και το γεγονός ότι ο πλουραλισμός και η συνεργασία αντικαθίστανται όλο και περισσότερο από φασιστικές και εθνιστικές προσεγγίσεις, απειλούν με σαφή τρόπο την ΕΕ< τις αξίες και το μέλλον της.

 

Και αν διαλυθεί η ΕΕ;
Οι φόβοι για την οικονομία, η αυξανόμενη επιρροή των φασιστικών κομμάτων, το ότι ολοένα και περισσότερο χάνει τον χαρακτήρα της ένωσης αξιών, κάνει όλο και συχνότερες τις συζητήσεις περί ενδεχομένου διάλυσης της ΕΕ. Ορισμένοι υποστηρίζουν ότι λόγω αυτών των εξελίξεων και της διπρόσωπης πολιτικής που στερείται αρχών, η ΕΕ ούτως ή άλλως παύει να είναι λειτουργική και ως εκ τούτου η διάλυσή της δεν πρόκειται να προξενήσει σοβαρό πρόβλημα. Αλλά εγώ ανησυχώ ότι η διάλυση της ΕΕ θα βλάψει περισσότερο την ίδια, την περιοχή της και τους ανθρώπους. Καταρχάς δεν θα πρέπει να ξεχνιέται ότι οι πιο καταπιεστικές εποχές του δυτικού ιμπεριαλισμού, ήταν εκείνες πριν από την ΕΕ. Οι ευρωπαϊκές χώρες που έχουν ξεφύγει από τις αξίες της ΕΕ και από το να εξισορροπούν η μία την άλλην, μπορούν να καταστούν περισσότερο μη προβλέψιμες.

Ας αναλύσουμε τις ανησυχίες μας με κάποιους προβληματισμούς:

1) Αν δεν υπάρχει η ΕΕ ποιο είναι αυτό που θα εξισορροπήσει τις ευρωπαϊκές χώρες μέσα τους από την άποψη των παγκόσμιων ιμπεριαλιστικών αναζητήσεων; Τι θα περιορίσει τους ολέθριους, άγριους ανταγωνισμούς στους οποίους επιδόθηκαν στο παρελθόν; Έναντι αυτής της ανησυχίας θα μπορούσαμε να πούμε ότι η ΕΕ δεν είναι πλέον ένας παγκόσμιος παίκτης αλλά ένας αδρανής παίκτης που έχει στριμωχτεί ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ρωσία και δεν μπορεί να παραγάγει πολιτική απέναντι στην οικονομική ανάπτυξη της Κίνας. Ακόμα και αν θεωρήσουμε ότι ισχύει αυτό, αν δεν υπάρχει μια στέγη της ΕΕ, οι χώρες της ΕΕ δεν θα δεθούν περισσότερο στους παγκόσμιους παίκτες και αυτή η κατάσταση δεν θα ενισχύσει τον κίνδυνο σύρραξης στο εσωτερικό της Ευρώπης και στην περιοχή της;
2) Σε περίπτωση που δεν υπάρχει η ΕΕ, τι θα εξυπηρετήσει στην Ευρώπη ένας ανταγωνισμός ο οποίος δεν θα περιορίζεται με συγκεκριμένες αρχές και αξίες;
3) Οι αξίες της ΕΕ εκμηδενίζονται ολοένα και περισσότερο στην Ευρώπη. Τα ρατσιστικά, νεοναζιστικά, νεοφασιστικά κινήματα αυξάνονται ραγδαία. Έχουν απομείνει πολύ λίγα πολιτικά πρόσωπα που δεν έχουν παραδοθεί σε αυτά τα ρεύματα. Η Μέρκελ φαίνεται να είναι από τις τελευταίες αυτές σώφρονες πολιτικές προσωπικότητες. Η διάλυση της ΕΕ δεν θα προκαλέσει περισσότερο ρατσισμό και κλείσιμο στον εαυτό πρώτα για τους μετανάστες και τους μουσουλμάνους και μετά για την ίδια την Ευρώπη;
4) Θα αποδυναμωθούν οι αξίες όπως δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα, συνεργασία, πλουραλισμός και ανοιχτή κοινωνία και θα αναδείξει ίσως προσεγγίσεις πιο προστατευτικές, εθνιστικές, αυταρχικές και ίσως απολυταρχικές.
Αυτή η κατάσταση δεν θα επηρεάσει πιο αρνητικά την ατομική διαβίωση;
5) Η στέγη της ΕΕ διαδραματίζει κατευναστικό ρόλο για τις χώρες που έχουν αποσχιστικές περιοχές στο εσωτερικό τους όπως την Βρετανία, την Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία. Στην αντίθετη περίπτωση δεν θα αυξηθεί ο κίνδυνος της σύρραξης σε αυτά τα μέρη;

Όπως φαίνεται και να μην διαλυθεί η ΕΕ, η αυξανόμενη ρατσιστική και η ρητορική μίσους που αποκλείει, απειλεί πάνω από όλα το μέλλον της Ευρώπης. Ας ρωτήσουμε για άλλη μία φορά τα πλουραλιστικά, φιλελεύθερα και δημοκρατικά μέρη της Ευρώπης: Συνειδητοποιείτε τον κίνδυνο που αντιμετωπίζετε; 

 

* Ο Κουντρέντ Μπουλμπούλ είναι κοσμήτορας της σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Μπεγιαζίτ στην Άνκαρα.


Λέξεις-κλειδιά: Ευρωπαϊκή Ένωση

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ