Το τέλος των αξιών

Μια ανάλυση του Κουντρέτ Μπουλμπούλ ο οποίος είναι κοσμήτορας της σχολής Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Γιλντιρίμ Μπεγιαζίτ στην Άνκαρα

Το τέλος των αξιών

Η Δύση η οποία δεν κατάφερε να κερδίσει αρκετά από τις διαδικασίες παγκοσμιοποίησης, εγκαταλείπει άραγε την παγκοσμιοποίηση; Πρόκειται για επιστροφή στην εποχή των εθνών-κρατών; Ο άνθρωπος ο οποίος ζει μόνος του, μετά από την διάλυση της οικογένειας και τη διάβρωση των αξιών με τον νεωτερισμό, κατακερματίζεται ακόμα περισσότερα; Οι εργασίες για τεχνητή νοημοσύνη θα φέρουν το τέλος της ανθρωπότητας; Στο μέλλον οι συγκρούσεις θα μεταφερθούν από τον κόσμο στο διάστημα; Τι θα γίνει μετά από την παγκοσμιοποίηση; Σε τι μετατρέπεται ο κόσμος μας; Πως μπορούμε να κατονομάσουμε την εποχή που ζούμε;

Στις Κοινωνικές Επιστήμες κατά διαστήματα αναπτύσσονται θεωρίες σχετικά με τον κόσμο στο οποίο μεταμορφωνόμαστε. Με βάση αυτές τις θεωρίες γίνονται κάποιες αναλύσεις για την καλύτερη κατανόηση του μέλλοντος. Οι θεωρίες αυτές μπορεί να μην είναι πάντοτε αθώες και να μην εμφανίζονταιαυθόρμητα. Επίσης οι σχετικές θεωρίες μπορεί να μην έχουν επεξηγηματική ισχύ σε όλα τα πεδία. Αν και είναι δυνατό να υποβληθούν σε κριτική με πολλούς διαφορετικούς τρόπους, οι θεωρίες αυτές γεννιούνται από μια συγκεκριμένη ανάγκη και για το λόγω αυτό η επεξηγηματική ισχύ τους είναι περιορισμένη. Ακόμα και να έχουν μια συγκεκριμένη επεξηγηματική ισχύ η ταχύτητα των εξελίξεων στην ανθρωπότητα μειώνουν αρκετά τον χρόνο χρήσης των συγκεκριμένων  θεωριών. Οι εξελίξεις στις τεχνολογίες επικοινωνιών και πληροφοριών έχουν αλλάξει ριζικά την ανθρώπινη ψυχολογία και την αντίληψη χρόνου. Για να κατανοήσει κανείς καλύτερα αυτό που προσπαθώ να εξηγήσω αρκεί να θυμηθεί το πόσο γρήγορα καταναλώσαμε τα τελευταία πενήντα χρόνια τις θεωρίες που όταν πρωτοεμφανίστηκαν φαινότανε πολύ πειστικές και είχαν προκαλέσει μεγάλο ενθουσιασμό.

Όταν τη δεκαετία του 1950 ο Ντάνιελ Μπελ κήρυξε το «Τέλος της Ιδεολογίας», η θεωρία δεν είχε προκαλέσει ευρύ ενδιαφέρον. Αργότερα ο Πολ Βιριλιό κήρυξε το τέλος της Γεωγραφίας. Όταν το 1992 ο Φρανσίς Φουκουγιάμα κήρυξε το «Τέλος της ιστορίας» προσέλκυσε πολύ πιο μεγάλο ενδιαφέρον από τον Ντάνιελ Μπελ. Η θεωρία της «Σύγκρουσης των Πολιτισμών» που έθεσε το 1993 ο Χάντιγκτον η οποία κάνει λόγο για την μοναδικότητα του δυτικού πολιτισμού δεδομένης της σύγκρουσης μεταξύ των πολιτισμών σήμερα συζητιέται πολύ πιο λίγο. Ενώ η θεωρία που ανακοινώθηκε τελευταία φαίνεται πως είναι η θεωρία που ξεχάστηκε πιο γρήγορα. Σήμερα σχεδόν κανείς δεν αναφέρετε στην θεωρία «το Τέλος του Έθνους-Κράτους»  που έθεσε το 1996 ο ΚενίσιΟμάε.

Καμία από τις μεγαλοπρεπείς αφηγήσεις, τις μεγάλες ιδεολογίες του παρελθόντος δεν μπορούν πλέον να παρασύρουν τις μάζες από πίσω τους. Οι άμυνας των πατρίδων που για χάρη τους θυσιάστηκαν ζωές ή οι απόπειρες εισβολής μεταβιβάζονται σιγά σιγά στις ιδιωτικές εταιρίες ασφαλείας. Και οι θεωρίες οι εκφράστηκαν παραπάνω και έκαναν νύξη σε ένα τέλος πλέον δεν προσελκύουν το ενδιαφέρον.

Και σήμερα εκπονούνται εργασίες για το πως πρέπει να ονομαστεί η περίοδος μέσα στην οποία ζούμε. Τα ερωτηματικά που έθεσα στον πρόλογο του άρθρου μου, θέτουν το γενικό πλαίσιο των θεμάτων συζήτησης σχετικά με την νέα περίοδο που προσπαθεί να κατανοήσει, να περιγράψει η ανθρωπότητα. Οι προσπάθειες προσδιορισμού της νέας εποχής με βάση τη σκέψη ή τις αρχές μου φαίνονται δυστυχώς ως προσπάθειες υπερβολικά αισιόδοξες. Μακάρι η εποχή που ζούμε και μετά από αυτή να μπορούσε να εξηγηθεί με θεωρίες που θα βασίζονταν περισσότερα σε αξίες, ακόμα και αν δεν συμφωνούσαμε μαζί τους, ακόμα και αν τις θεωρούσαμε λανθασμένες. Από ό,τι φαίνεται οδηγούμαστε σε μια νέα περίοδο όπου τελειώνει η διανοητικότητα,η στάση αρχών. Δεν μπορώ να το κατονομάσω νέα εποχή. Διότι καμία αλλαγή δεν διαρκεί πια τόσο πολύ.

Εισερχόμαστε σε μια νέα περίοδο, όπου οι αξίες διαβρώνονται, οι έννοιες όπως η στάση αρχών, η αρετή, η ηθική, η αλληλεγγύη, η δικαιοσύνη τείνουν να ξεχαστούν και θεωρούνται αναχρονισμένες. Αν πρέπει να περιγράψουμε την συγκεκριμένη περίοδο με την αντίληψη του τέλους θα ήταν κατάλληλο να την ονομάσουμε ως «το τέλος των αξιών»(theend of values). Οι χώρες και οι θεσμοί φαίνεται να έχουν λιγότερη ανάγκη να φαίνονται νόμιμες προκειμένου να εκφράσουν τον εαυτό τους, λιγότερη ανάγκη να κινηθούν σε ένα δίκαιο έδαφος. Μια γενική ματιά στον κόσμο είναι αρκετή για να δούμε την διάβρωση αξιών που έχουμε υποστεί.

ΟΗΕ

Η προθεσμία των Ηνωμένων Έθνων τα οποία αντικατέστησαν την Κοινωνία των Εθνών μετά από τον ΄Β Παγκόσμιο Πόλεμο φαίνεται να έχει λήξει. Το γεγονός ότι δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα σχετικά με τις περιοχές συγκρούσεων όπως Συρία, Μιανμάρ, Κριμαία και Ουκρανία και το ότι οι πέντε μόνιμες χώρες δεν νιώθουν σχεδόν ουδεμία ανησυχία εκτός από τα δικά τους συμφέροντα αποτελούν τις βασικές αιτίες που αποδυναμώνουν αρκετά την νομιμότητα του ΟΗΕ στα ματιά της ανθρωπότητας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ (UNHCR) περίπου 70 εκατομμύρια πρόσφυγες στον κόσμο προσπαθούν να βρουν ένα μέρος για να καταφύγουν και να επιβιώσουν. Πρόκειται για τον υψηλότερο αριθμό μετά από τον Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο. Έχετε ακούσει ποτέ ο ΟΗΕ να εκπονεί οποιαδήποτε αξιόλογη εργασία σχετικά με αυτό; Ή οποιαδήποτε έκκληση, κανένα σχέδιο δράσης που να έχει ετοιμαστεί από τον ΟΗΕ με σκοπό την παρεμπόδιση αυτών που αδικούν, την παροχή βοήθειας στους αδικημένους; Μπορεί να γίνονται επικρίσεις κατά ενός ανθρώπου, μιας χώρας ή ενός θεσμού αλλά το χειρότερο από όλα είναι πιθανότατα η εξαφάνιση της ελπίδας που τρέφεται προς σε αυτούς.

ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Ένωση στην ουσία ήταν μια ένωση των χωρών οι οποίες πολέμησαν μεταξύ τους δυο φορές στο παρελθόν και έμπλεξαν στον πόλεμο αυτό όλο τον κόσμο και η οποία στόχευε να εμποδίσει τον πόλεμο στον άξονα ορισμένων αξιών, να αυξήσει την ευημερία και την αλληλεγγύη. Σήμερα πλέον κανείς δεν κάνει λόγο πως η ΕΕ είναι μια ένωση αξιών. Μεταξύ των δημοκρατικών χωρών στον κόσμο, οι χώρες όπου στην εξουσία βρίσκονται τα περισσότερα ρατσιστικά κόμματα είναι συνήθως μέλη της ΕΕ. Είμαστε αντιμέτωποι με μια ΕΕ όπου η αντίθεση κατά των προσφύγων, του Ισλάμ και του Ιουδαϊσμού έχει πάρει πολύ επικίνδυνες διαστάσεις, όπου η ξενοφοβία και η επιθετικότητα έχουν γίνει πλέον σύνηθες φαινόμενο στην καθημερινή ζωή και όπου πυρπολούνται οι περισσότεροι ναοί στον κόσμο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση στο παρελθόν συνέβαλλε σημαντικά στην ειρήνη, τη γαλήνη, την ευημερία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την δημοκρατία στους κόλπους της και στην περιοχή της. Αλλά με την υφιστάμενη κατάσταση της αν η ΕΕ είχε κάνει αίτηση για ένταξη, επειδή απέχει πολύ από τα κριτήρια που έχει ορίσει η ίδια δεν θα γινόταν δεκτή σαν μέλος. Εξαιτίας των πολιτικών που υιοθετεί σχετικά με τους πρόσφυγες δεν ξεβράζονται μόνο τα πτώματα των βρεφών όπως του Συρίου Αϊλάν, αλλά ταυτόχρονα και οι ευρωπαϊκές αξίες.

Το πιο δραματικό από την άποψη των χωρών μελών της ΕΕ είναι το γεγονός ότι ενώ στενεύουν ολοένα και περισσότερα τα πεδία της δημοκρατίας και της ελευθερίας αποσιωπάτε η φωνή των πλουραλιστικών και φιλελεύθερων ομάδων. Και το γεγονός ότι η Ευρώπη παρασύρεται με ταχύτητα σε ένα περιβάλλον παρόμοιο με εκείνο πριν από τον ΄Β Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντίθετα δεν φαίνεται να υπάρχει  και πολιτική ηγεσία εκτός από μια δυο εξαιρέσεις, η οποία θα μπορούσε να απομακρύνει την ΕΕ από αυτό το κλίμα, η οποία δεν έχει παραδοθεί σε αυτό το κλίμα. Θα συνεχίσουμε να μιλάμε σχετικά με την διάβρωση αξιών και αρχών που έχουμε υποστεί σε παγκόσμιο κλίμακα και την επόμενη εβδομάδα από εκεί που μείναμε. 

 

 


Λέξεις-κλειδιά: Ανάλυση

ΣΧΕΤΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ