Balkanske Aktualnosti 43/2018

Kada se Timar sistem (vrsta lenskog feudalnog sistema) koji je inače pripadao Osmanlijama počeo koristiti na Balkanu, smanjen je uticaj lokalnih begova na seljane i narodu regije su pružena veća prava i slobode.

Balkanske Aktualnosti 43/2018

 

Kada je Balkan ušao pod upravu Osmanlijske države regija je ušla u proces u kojem su se razvili gradovi, popravili uslovi življenja i gdje su se transformisali društveni poredak i društveni život. Naime, izgrađene su vodovodne mreže, česme, hamami, otvorene su biblioteke, izgrađeni putevi, mostovi, razvijeno je zanatstvo i trgovina, došlo je do kulturnog napretka i razvoja. Osmanlije su sa sobom donijele novu civilizaciju koja se oslanjala na islamsku kulturu. Sa jedne strane Osmanlije su pridobile Balkan i jednu veliku muslimansku populaciju, a sa druge strane veliki dio balkanske populacije su počeli činiti muslimani i to kao rezultat da je Islam tokom 200 godina bio prihvaćen sa velikim zadovoljstvom.

 

Kada se Timar sistem (vrsta lenskog feudalnog sistema) koji je inače pripadao Osmanlijama počeo koristiti na Balkanu, smanjen je uticaj lokalnih begova na seljane i narodu regije su pružena veća prava i slobode. Timar (tur. riječ) je u osmanlijsko vrijeme bilo feudalno imanje kojim su se starale spahije. Timarski sistem je vrsta lenskog feudalnog sistema. Osnovni zadatak sipahija je bio da učestvuju u ratu, a da za vrijeme mira uspostavljaju mir u regiji te da prikupljaju poreze od timara, čime su obezbjeđivali prihode i za sebe i za vojsku koja je izdržavana zahvaljujući timaru.

Seljani, koji su prije Osmanlija na feudalnim posjedima vodili monoton život, u Timar sistemu su zakupljivali posjede od spahija koje su zasađivali i obrađivali prema svojim pravilima. Seljani su u Osmanlijskom poretku uglavnom bili vlasnici kuća, dućana, staja, vinovih loza i manjih bašta na kojima su zasađivali povrće. Na ovaj način je u velikoj mjeri popravljeno socijalno stanje seljana, a ono što potvrđuje sve to je da su mnogi seljani u 15. i 16. stoljeću iz regija koje nisu bile pod vladavinom Osmanlija prelazili u regije koje su pod njihovom upravom.

Usljed činjenice da je jedan dio posjeda, koji su pripadali velikim gazdinstvima i koje su kontrolisali manastiri, udijeljeno siromašnima, Osmanlije su se smatrale i spasiocima. Osim toga, zakonima koji su izdati za vrijeme Osmanlija spriječena je eksploatacija hrišćanskih sela.

Pošto su se Osmanlije zanimale za dva faktora a to je korištenje ljudske snage u ratovima i novac kojim su se trebali platiti, u upravu osvojenih hrišćanskih država se uglavnom nisu mješali, nije bilo intervencije u društvenoj strukturi. Sultani nisu imali namjeru da na Balkanu islamiziraju narod ili da one koji nisu Turci primoraju da to postanu. Na primjer, kada se 1463. godine okončalo osvajanje Bosne, u fermanu kojeg je objavio Sultan Fatih, sloboda hrišćana u Bosni je uzeta pod zaštitu.

 

Koristeći svoje ovlasti, osmanlijski sultani nisu u obzir uzimali samo šeriat, već i običaje koje su slijedili tadašnji narodi. Osmanlije se nisu miješale ni u vjersku strukturu lokalnog stanovništva i bili su jako daleko od želje da unište hrišćanske crkve. Jedini izuzetak u svemu ovome bilo je zapljenjivanje hrišćanskih svetih mjesta ali u gradovima u kojima je pokazan jak otpor prema Osmanlijama i to je bila jedna vrsta kazne. Činjenica koja pokazuje da Osmanlije nisu intervenisale u vjersku strukturu populacije je ta da je na mnogim mjestima na Balkanu, naročito u Bugarskoj i Srbiji, dozvoljena izgradnja novih crkvi i manastira.

Sa promjenom u trgovini u 17. stoljeću kada su se smanjili prihodi u poljoprivredi i stočarstvu, smanjio se i prihod kojeg su uzimali spahije. Porezi koji su uzimati od životinja direktno su prebačeni u državni trezor, tako da Timar sistem više nije bio koristan za spahije.

Kada su krajem 17. stoljeća spahije počele prodavati Timar kao svoje osobno vlasništvo, stanje seljana se jako pogoršalo. U isto vrijeme su se povećali i porezi koji su sakupljani kako bi se pokrili vojni troškovi, što je uslovilo ustanke i proteste u nekim regijama. No, historičari balkanskih zemalja su ove proteste općenito prikazali ¨nacionalnom oslobodilačkom borbom¨. Činjenica da se osmanlijska historija prikazuje na potpuno drugačiji način je zajednički problem svih balkanskih zemalja. Istina je da je povijest svjedok da je Osmansko carstvo među svoje ciljeve uvrstilo temelj stvaranja pravednog i uravnoteženog društva i da je stoljećima na širokim geografskim prostorima uspostavljalo mir i spokojstvo.

 



Povezane vijesti