آیا احتمال بروز دوباره جنگ سرد وجود دارد؟

بحران اوکراین، الحاق کریمه به خاک خود از سوی روسیه و تحریم اقتصادی روسیه تا حد یک جنگ اقتصادی باعث تیرگی بیش از پیش روابط بین روسیه و بلوک غرب شده بود و حادثه اسکریپال آخرین قطره ای بود که باعث لبریز شدن این کاسه گردید

آیا احتمال بروز دوباره جنگ سرد وجود دارد؟

پس از مورد هدف قرار گرفتن سرگئی اسکریپال و دخترش یولیا با گاز اعصاب در انگلستان، تنش جدی بین کشورهای غربی و روسیه و بویژه بین ایالات متحده و انگلستان که در اخص به بلوک آنگلوساکسون معروف هستند، آغاز شد. کشورهایی که بر اساس راهنمایی های انگلستان ادعا می کنند روسیه در پی این حمله قرار دارد، واکنش خود را با اخراج دیپلمات های روسی نشان داد. حداقل 140 دیپلمات روسی از 25 کشور مختلف اروپایی (ایالات متحده آمریکا، کانادا، استرالیا، نیوزیلند و کشورهای عضو اتحادیه اروپا) اخراج شدند. اما وزارت خارجه روسیه این اتهامات را رد کرد و گارد ویژه و اطلاعات انگلستان را مسئول این امر اعلام کرد. به غیر از این کشورها، ناتو نیز در سیاستهای خود به طور مستقیم روسیه را مورد هدف قرار داد. ترکیه نیز به عنوان کشور عضو ناتو در حالی که حمله به اسکریپال را محکوم کرد، اما روسیه را از این امر مسئول ندانست و به تبعیت از سایر کشورها دیپلمات های روس را اخراج نکرد.      

اگرچه تنش ناشی از اسکریپال بین روسیه و کشورهای غربی شبیه تنش موجود در دوران جنگ سرد است، اما با توجه به اوضاع و احوال جدید جهان صحبت از وقوع یک جنگ سرد جدید در جهان غیرممکن است. اگر انتظار داشته باشیم که روسیه با ایجاد یک بلوک از کشورهای همسو با خود، جبهه ای را در مقابل بلوک غرب ایجاد کند، تحلیل منطقی انجام نداده ایم. در واقع بحران اوکراین، الحاق کریمه به خاک خود از سوی روسیه و تحریم اقتصادی روسیه تا حد یک جنگ اقتصادی باعث تیرگی بیش از پیش روابط بین روسیه و بلوک غرب شده بود و حادثه اسکریپال آخرین قطره ای بود که باعث لبریز شدن این کاسه گردید. با این حال، تناقضات داخلی در جهان غرب و سیاست های معتدل برخی کشورها و به ویژه آلمان در قبال روسیه را نیز نباید فراموش کرد.

در حالی که تنش میان روسیه و غرب در حال افزایش است، ترکیه از یک سیاست خارجی کاملا متعادل پیروی می کند. ترکیه بدون متصل کردن خود به طرفی خاص، از رویکردی بر پایه منافع ملی خود تبعیت می نماید. در رویدادهای ایکریپال، ترکیه همانند متحدان غربی خود در ناتو عمل کرده و این حادثه را محکوم کرد، اما با عدم اخراج دیپلمات های روس، مانع از بروز تنش دیپلماتیک با روسیه شد. علاوه بر این، ترکیه با در نظر گرفتن منافع ملی خود، مراسم کلنگ زنی نیروگاه هسته ای آک کویو  را با حضور مشترک رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه برگزار کرد. نیروگاه هسته ای آک کویو شامل 4 راکتور است و در نظر است تا اولین راکتور آن در سال 2023 راه اندازی شود. نیروگاه هسته ای آک کویو با تولید 4800 مگاوات برق، 10 درصد از نیاز ترکیه به انرژی را تامین خواهد کرد.

در عین حال اجرای پروژه خط لوله گاز ترک نیز با همکاری روسیه در جریان است. از این طریق گاز روسیه در مرحله اول به ترکیه و در مرحله دوم نیز از ترکیه به کشورهای بالکان انتقال خواهد یافت. پروژه خط لوله گاز ترک همراه با دیگر پروژه های در حال اجرا در زمینه انرژی باعث خواهد شد تا ترکیه به یک مرکز انرژی بسیار مهم تبدیل شود.

اما ترکیه خواهان تقویت همکاریهای خود با روسیه و نیز کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ایالات متحده است. چنانچه در جهت خرید سامانه های دفاع هوایی S-400 از روسیه و نیز خرید سامانه های پدافند هوایی از کشورهای عضو ناتو با مخاطبین خود گفتگو کرده و قرارداد به امضا رسانده است علاوه بر این در جهت توسعه و تولید سیستم پدافند هوایی سوم نیز با فرانسه و ایتالیا یک پروتکل همکاری به امضا رسانده است. ترکیه همچنین کشوری است که در تولید هواپیمای جنگنده F-35 نقش فعالی بازی می کند.

اما تنش بین ترکیه با متفقین این کشور در ناتو بر سر مساله فتو و پ ک ک / ی پ گ همچنان ادامه دارد. ترکیه در عین حال در مساله اوکراین، کریمه و غوطه شرقی نیز با روسیه مشکل و اختلاف نظر دارد. بنابراین ترکیه در تلاش است تا با پیروی از یک سیاست خارجی متعادل، منافع ملی خود را به حداکثر برساند.

 

پس از مورد هدف قرار گرفتن سرگئی اسکریپال و دخترش یولیا با گاز اعصاب در انگلستان، تنش جدی بین کشورهای غربی و روسیه و بویژه بین ایالات متحده و انگلستان که در اخص به بلوک آنگلوساکسون معروف هستند، آغاز شد. کشورهایی که بر اساس راهنمایی های انگلستان ادعا می کنند روسیه در پی این حمله قرار دارد، واکنش خود را با اخراج دیپلمات های روسی نشان داد. حداقل 140 دیپلمات روسی از 25 کشور مختلف اروپایی (ایالات متحده آمریکا، کانادا، استرالیا، نیوزیلند و کشورهای عضو اتحادیه اروپا) اخراج شدند. اما وزارت خارجه روسیه این اتهامات را رد کرد و گارد ویژه و اطلاعات انگلستان را مسئول این امر اعلام کرد. به غیر از این کشورها، ناتو نیز در سیاستهای خود به طور مستقیم روسیه را مورد هدف قرار داد. ترکیه نیز به عنوان کشور عضو ناتو در حالی که حمله به اسکریپال را محکوم کرد، اما روسیه را از این امر مسئول ندانست و به تبعیت از سایر کشورها دیپلمات های روس را اخراج نکرد.      

اکنون به ارزیابی های جان آجون محقق و نویسنده بنیاد تحقیقات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در این رابطه گوش می دهیم:

اگرچه تنش ناشی از اسکریپال بین روسیه و کشورهای غربی شبیه تنش موجود در دوران جنگ سرد است، اما با توجه به اوضاع و احوال جدید جهان صحبت از وقوع یک جنگ سرد جدید در جهان غیرممکن است. اگر انتظار داشته باشیم که روسیه با ایجاد یک بلوک از کشورهای همسو با خود، جبهه ای را در مقابل بلوک غرب ایجاد کند، تحلیل منطقی انجام نداده ایم. در واقع بحران اوکراین، الحاق کریمه به خاک خود از سوی روسیه و تحریم اقتصادی روسیه تا حد یک جنگ اقتصادی باعث تیرگی بیش از پیش روابط بین روسیه و بلوک غرب شده بود و حادثه اسکریپال آخرین قطره ای بود که باعث لبریز شدن این کاسه گردید. با این حال، تناقضات داخلی در جهان غرب و سیاست های معتدل برخی کشورها و به ویژه آلمان در قبال روسیه را نیز نباید فراموش کرد.

در حالی که تنش میان روسیه و غرب در حال افزایش است، ترکیه از یک سیاست خارجی کاملا متعادل پیروی می کند. ترکیه بدون متصل کردن خود به طرفی خاص، از رویکردی بر پایه منافع ملی خود تبعیت می نماید. در رویدادهای ایکریپال، ترکیه همانند متحدان غربی خود در ناتو عمل کرده و این حادثه را محکوم کرد، اما با عدم اخراج دیپلمات های روس، مانع از بروز تنش دیپلماتیک با روسیه شد. علاوه بر این، ترکیه با در نظر گرفتن منافع ملی خود، مراسم کلنگ زنی نیروگاه هسته ای آک کویو  را با حضور مشترک رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه برگزار کرد. نیروگاه هسته ای آک کویو شامل 4 راکتور است و در نظر است تا اولین راکتور آن در سال 2023 راه اندازی شود. نیروگاه هسته ای آک کویو با تولید 4800 مگاوات برق، 10 درصد از نیاز ترکیه به انرژی را تامین خواهد کرد.

در عین حال اجرای پروژه خط لوله گاز ترک نیز با همکاری روسیه در جریان است. از این طریق گاز روسیه در مرحله اول به ترکیه و در مرحله دوم نیز از ترکیه به کشورهای بالکان انتقال خواهد یافت. پروژه خط لوله گاز ترک همراه با دیگر پروژه های در حال اجرا در زمینه انرژی باعث خواهد شد تا ترکیه به یک مرکز انرژی بسیار مهم تبدیل شود.

اما ترکیه خواهان تقویت همکاریهای خود با روسیه و نیز کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ایالات متحده است. چنانچه در جهت خرید سامانه های دفاع هوایی S-400 از روسیه و نیز خرید سامانه های پدافند هوایی از کشورهای عضو ناتو با مخاطبین خود گفتگو کرده و قرارداد به امضا رسانده است علاوه بر این در جهت توسعه و تولید سیستم پدافند هوایی سوم نیز با فرانسه و ایتالیا یک پروتکل همکاری به امضا رسانده است. ترکیه همچنین کشوری است که در تولید هواپیمای جنگنده F-35 نقش فعالی بازی می کند.

اما تنش بین ترکیه با متفقین این کشور در ناتو بر سر مساله فتو و پ ک ک / ی پ گ همچنان ادامه دارد. ترکیه در عین حال در مساله اوکراین، کریمه و غوطه شرقی نیز با روسیه مشکل و اختلاف نظر دارد. بنابراین ترکیه در تلاش است تا با پیروی از یک سیاست خارجی متعادل، منافع ملی خود را به حداکثر برساند.

نویسنده: جان آجون محقق و نویسنده بنیاد تحقیقات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی 

 

 



خبرهای مرتبط