ترکیه و چشم انداز تمدن جهانی 26- انتخابات 2018، تداوم ثبات و سیستم ریاست جمهوری

ارزیابی های پروفسور قدرت بلبل رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه ییلدیریم بیاضیت در این زمینه

ترکیه و چشم انداز تمدن جهانی 26- انتخابات 2018، تداوم ثبات و سیستم ریاست جمهوری

ترکیه بیست و هفتمین دوره از انتخابات سراسری و اولین انتخابات ریاست جمهوری را پشت سر گذاشت. باز بر اساس نتایج انتخابات که به سرعت اعلام شد، رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری و رهبر حزب عدالت و توسعه با کسب 52.5 درصد آراء بدون نیاز به دور دوم انتخابات، اولین رئیس جمهور نظام جدید ریاست جمهوری در ترکیه شد. محرم اینجه کاندیدای ریاست جمهوری از حزب جمهوری خواه با کسب 30.6 درصد آراء در رده دوم قرار گرفت. حزب عدالت و توسعه پس از سال 2002 (به غیر از انتخابات ژوئن سال 2015) برای اولین بار اکثریت در مجلس را از دست داد.

 ارزیابی های پروفسور قدرت بلبل رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه ییلدیریم بیاضیت در این زمینه ...

آنچه که در پی برگزاری انتخابات در جوی کاملا باز، شفاف و رقابتی که نشانگر اوج دموکراسی در کشور است، به چشم میخورد را به میتوانیم بدین شکل توضیح دهیم:

رکورد مشارکت: 87.5 درصد از حدود 60 میلیون واجد شرایط در این انتخابات شرکت کردند. این میزان میتواند از جنبه انتخابات شفاف، باز و رقابتی برگزار شده در ترکیه و به ویژه در کل جهان یک رکورد در مشارکت محسوب شود. این حد بالای مشارکت، نشانگر ریشه دواندن راهپیمایی دموکراسی است که در سال 1876 آغاز شد. علیرغم اینکه در شبکه های اجتماعی گفته میشود "در کشورهای غربی به اندازه کافی صندوق هست ولی واجد شرایط به اندازه کافی نیست، در کشورهای شرقی واجد شرایط هست ولی صندوق به اندازه کافی نیست. " وجود همزمان هم صندوق و هم واجدین شرایط در ترکیه از جنبه آینده دموکراسی مان بسیار امیدوار کننده است.

تداوم ثبات سیاسی: حزب عدالت و توسعه، از سال 2002 بدین طرف برای پنجمین بار متوالی در انتخابات به پیروزی دست یافته که این رویدادی است که به ندرت ممکن است اتفاق بیافتد. با در نظر گرفتن، تلاشی که برای تضعیف اقتدار صورت میگیرد، پیروزی مجدد حزب عدالت و توسعه در انتخابات، نشانگر رضایت عمومی و حمایتی است که تداوم ثبات سیاسی در کشور به عمل می آید. انتقادات، نگرانی ها و گفتمان های پوپولیستی مطرح شده از سوی احزاب مخالف تاثیری کافی در این انتخابات را نداشت.

تایید مجدد سیستم ریاست جمهوری: قبل از انتخابات، احزاب مخالف و اتحاد ملت که زیر چتر آن با یکدیگر متحد شده اند، وعده داده بودند که در صورت پیروزی مجددا به سیستم پارلمانی بازخواهند گشت. از اینرو میتوان به این انتخابات با دید یک همه پرسی مجدد در خصوص سیستم ریاست جمهوری که در سال 2017 مورد قبول واقع شده بود، نگریست. سیستم ریاست جمهوری در همه پرسی قبلی با کسب 51.4 درصد آراء مورد قبول قرار گرفته شد. آراء 52.5 درصدی که اردوغان به طور فزاینده کسب کرده را نیز میتوان به عنوان قبول مجدد سیستم ریاست جمهوری از سوی رای دهندگان مورد ارزیابی قرار داد.

انتقال پذیری بین احزاب: نتایج انتخابات نشان میدهد که انتقال پذیری معینی تقریبا بین همه احزاب وجود داشته است. انتقال برخی از آراء از حزب عدالت و توسعه به جنبش ملی گرا، از حزب جمهوری خلق به حزب نیک و حزب دموکراتیک خلق ها، به وضوح قابل مشاهده است. رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه، طی سخنرانی اش که به طور سنتی در پی هر پیروزی در انتخابات از بالکن دفتر حزب متبوعش ایراد میکند، اعلام کرد که متوجه کاهش آراء حزب عدالت و توسعه بوده و در این زمینه اقدامات لازمه را انجام خواهند داد. کسب آراء بیشتر اردوغان و اینجه در مقایسه با احزاب متبوعشان نشان میدهد که آراء این رهبران از دیگر احزاب کسب شده است. در همین راستا میتوان گفت که اردوغان در حد معینی حمایت کردها را نیز جلب کرده است.

توان تغییر ترجیح توسط رای دهندگان، از جنبه یک دموکراسی فعال، اساسا وضعیتی سالم به شمار میرود. انتقال پذیری بین احزاب، سبب افزایش توجه احزاب سیاسی به ترجیح رای دهندگان خواهد شد.

میزان بالای نمایندگی در مجلس: سیستم حدنساب 10 درصدی در مجلس، باعث شده بود تا اراده بخش مشخصی از رای دهندگان بازتابی در مجلس پیدا نکند. با سیستم تشکیل اتحاد که در انتخابات اخیر به صورت قانونی درآمد، به شکل بی سابقه ای در ترکیه کاندیداها 8 حزب و یا نمایندگانی که این احزاب در داخل اتحادها معرفی کرده بودند، موفق به راه یابی به مجلس شدند. این احزاب عبارتند از: حزب عدالت و توسعه، حزب جمهوری خلق، حزب جنبش ملی گرا، حزب دموکراتیک خلق ها، حزب نیک، حزب سعادت، حزب اتحاد بزرگ و حزب دموکرات. در طول حیات سیاسی چند حزبی مان بعد از سال 1950، تنها در انتخابات سال 1969، 8 حزب موفق به ورود به پارلمان شده بودند.

اثر توافق پذیر سیستم جدید: در مقاله هفته گذشته ام به تاثیر توافق پذیرانه سیستم جدید در ترکیه و پشت سر گذاشته شدن نظامی که به حامیان یک حزب خاص متمایل است، اشاره کرده بودم. تحولات رخ داده در جریان برگزاری انتخابات و پس از آن نیز نشانگر تاثیر لزوم کسب 50 درصد +1 آراء میباشد. انتخاب رئیس جمهوری از طریق کسب 50 درصد +1 آراء، ترکیه را به سمت عادی شدن و احزاب سیاسی را نیز به سوی توجه به نه فقط آراء حامیان شان بلکه اقشار مختلف جامعه سوق میدهد. بدین ترتیب کشور، بیش از پیش به سوی دموکراتیک شدن پیشرفته و آزاد تر خواهد شد. این وضعیت نیز طبیعتا، زمینه صلح داخلی را فراهم خواهد کرد.

بی توجهی به رویکردهای متکبرانه و مستبدانه بازیگران جهانی: همانند انتخابات قبلی، برخی از دول غربی، شرکت های جهانی و نهادهای رسانه ای علیرغم عدم ضرورت، در روند انتخابات دخیل شده و از زبانی تهدید آمیز و متهم کننده در قبال حزب عدالت و توسعه استفاده کردند. این درحالی است که همانند دیگر انتخابات، رای دهندگان اینبار نیز ترجیح خود بدون توجه به انتظارات بازیگران بین المللی انتخاب کردند. همین وضعیت در آراء مخوذه در خارج از کشور نیز مشاهده میشود. به رغم رویکردهای منع کننده حقوق سیاسی برخی از کشورهای غربی که آزادی بیان و تجمع را هیچ شمرده و علنا ترک ها را تهدید میکنند، رای دهندگان در خارج از کشور، باز مشارکتی در حد رکورد از خود نشان دادند. این رای دهندگان نشان دادند که انتخاب خود را نه بر مبنای خواسته های کشورهای غربی بلکه در راستای ایده ها و آرمان های خود و بیشتر در راستای حمایت از حزب عدالت و توسعه داخل صندوق های رای انداختند. رای دهندگان نه بر اساس فشارهای جهانی، بلکه بر اساس ترجیح خود در انتخابات شرکت کردند. این امر هم از جنبه کشورهای مذکور، بازیگران جهانی که برای ترجیح مردم احترام قائلند و همچنین از جنبه صلح جهانی بسیار ارزشمند است.

ترکیه در پس سالهای دهه 2000 درآمد ملی خود را از 2000 به 10000 دلار افزایش داده است. ترکیه در این راستا سطح توقعات ناشی از آزادی و دموکراسی را نیز بالا برده است. ترکیه موفق شده تا به رغم کلیه تحولات ناخوشایندی که در کشورهای اطراف و حتی هسایه اش از جمله سوریه، عراق، ایران، یونان، لیبی، اسرائیل، اوکراین و گرجستان به وقوع میپیوندد، همانند یک بندر صلح، امید و آرامش باقی بماند. ترکیه موفق شده  سازمان تروریستی فتح الله گولن و دیگر اقدامات کودتا را دفع کند. ترکیه با برگزاری رفراندوم در سال 2017 و انتخابات این هفته، در طول تاریخ 150 ساله دموکراسی اش، با یک تغییر ریشه ای وارد سیستم ریاست جمهوری شده است. اساسا ترکیه با سیستم سیاسی دموکراتیک اش به این موفقیت ها دست یافته است. اگر ترکیه با سیستم های آزاد، شفاف و رقابتی، صاحب یک نظام سیاسی مبتنی بر کسب مشروعیت قوی سیاسی و اجتماعی از سوی ملت نبود، دست یابی به این تغییر و تحول دموکراتیک امکان ناپذیر میشد.  ترکیه با این موفقیت ها نه تنها از ترکیه بلکه باری از دوش کشورهای منطقه و غربی کم کرده است. در حالی که کشورهای غربی نگران چند مهاجر هستند، ترکیه از 3.5 میلیون پناهجو میزبانی میکند. همگان باید برای دموکراسی و ثبات در ترکیه ارزش بسزایی قائل شوند.

 

نویسنده

پروفسور قدرت بلبل 

رئیس دانشکده علوم سیاسی دانشگاه ییلدیریم بیاضیت

 

Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Kudret BÜLBÜL



خبرهای مرتبط