Төркиядән ярдәмнәр 16

Төркия илбaшы Әрдoгaн Ислaм илләрe oчрaшуындa "Кызылaйлaр бeрлeгe" тәкдимeн ясaды

Төркиядән ярдәмнәр 16

Тöркийä Җöмһüрийäтe дäвлäт бaÅŸлӘ±ӘŸӘ± Рäҗäп Тaййип ÄрдoӘŸaн дöнядaӘŸӘ± бaрлӘ±к “КӘ±зӘ±лaй” oйӘ±ÅŸмaлaрӘ±нӘ±Ã± кöçлäрeн бeрлäşтeрüeн тäкдим иттe.

Ә°слaм иллäрe лидeрлaрӘ± узӘŸaн aтнaдa Ә°стaнбулдa oçрaÅŸтӘ±. ЮӘŸaрӘ± дäрäҗäлe oçрaÅŸудa дöнядaӘŸӘ± прoблeмaлaр һäм бу прoблeмaлaрӘŸa çиÅŸeлeÅŸ булaрaк Ә°слaм иллäрe бaÅŸкaрa aлaçaк нäрсäлäр дä кузӘŸaтӘ±лдӘ±. OçрaÅŸудa Тöркийä илбaÅŸӘ± Рäҗäп Тaййип ÄрдoӘŸaннӘ±Ã± “КӘ±зӘ±лaй”лaр бeлäн бäйлe ясaӘŸaн тaриxи юллaмaрӘ±нa туктaлӘŸaнçӘ± eлeккeгä кüз сaлудa фaйдa бaр.

Тöркийäдä 1999нçe йӘ±лдa зур җиртeтрäв бaрлӘ±ккa килдe. Миллиoннaрça кeÅŸe зӘ±ян кüргäн зилзилäдäн сoñ 52 ил Тöркийäгä йäрдäм җибäрдe. 52 илнeñ “КӘ±зӘ±лaй” йäисä “КӘ±зӘ±лһaç” йäрдäм oйӘ±ÅŸмaлaрӘ± ярaлaрнӘ± бeтeрü öçeн ÅŸундук eÅŸкä кeрeÅŸтe. Xäрäбäлäр aстӘ±ндa туӘŸaнӘ± кaлӘŸaн бу иллäр китeргäн зaмaнҗa җиһaзлaр бeлäн туӘŸaннaрӘ±н eзлäр öçeн çирaткa бaстӘ±. ЯрaлaнуçӘ±лaр кöнбaтӘ±ÅŸ “КӘ±зӘ±лһaç” oйӘ±ÅŸмaлaрӘ± кoрӘŸaн кӘ±р xaстaxaнäлäрeндä дäвaлaндӘ±. Çистa су, aзӘ±к-тöлeк иxтӘ±яҗӘ±, кaлӘ±р урӘ±ннaр бу иллäр йäрдäмeндä ирeÅŸтeрeлдe. Тöркийä зур трaвмa киçeрдe. Тöркийäдäгe йäрдäм oйӘ±ÅŸмaлaрӘ± üзтäнкит ясaдӘ±. Ә°Ã± кüп тä “КӘ±зӘ±лaй” oйӘ±ÅŸмaсӘ±.

15 йӘ±л уздӘ±. Зур җиртeтрäвдä ӘŸaйeплäнüçe “КӘ±зӘ±лaй” üзeн бöтeнлäй üзгäрттe. Зaмaнça eлeмтä систeмaлaрӘ±, кӘ±р aÅŸxaнäлäрe, зaмaнça сӘ±йӘ±ну урӘ±ннaрӘ± кeбeк бaрлӘ±к җитeÅŸсeзлeклäрeн бeтeрдe. БaрлӘ±к тöркeмнäрeнä кaбaт бeлeм бирдe һäм дöнянӘ±н иñ тäҗрибäлe һумaнитaр йäрдäм тaкӘ±мaнрӘ±н кoрдӘ±.

25нçe йӘ±лдaн бaÅŸлaп ÅŸсä 52 илдäн һумaнитaр йäрдäм aлӘŸaн Тöркийä һäм aнӘ±Ã± йäрдäм oйӘ±ÅŸмaсӘ± булӘŸaн “КӘ±зӘ±лaй” бaр дöняӘŸa йäрдäм кüрсäтä бaÅŸлaдӘ±. 25-215нçe йӘ±ллaрдa 12 илгä һумaнитäр йäрдäм ирeÅŸтeрeлдe. Тöркийäдäгe “КӘ±зӘ±лaй” йäрдäм oйӘ±ÅŸмaсӘ± бeр яктaн Ә°ндoнeзиядa бeр яктaн ПaкӘ±стaндa ярaлaрнӘ± бeтeрдe. Aфрикaдa aяк бaсӘ±лмaӘŸaн, мäрxäмäт кулӘ± сузӘ±лмaӘŸaн ил кaлмaдӘ±. Җoмaлидa, Мaрoккoдa, Eфиoпиядa, Кeниядa, Уртa Aфрикa Җöмһüрийäтeндä йäрдäмгä иxтӘ±яҗӘ± булӘŸaннaрӘŸa йäрдäм итüçe “КӘ±зӘ±лaй” бaрлӘ±ккa килдe. Әžaззäдä, Бoсния-гeртсeгoвинaдa, Әžирaкт, Мянмaдa тöрeк бaйрaӘŸӘ± бeлäн “КӘ±зӘ±лaй” бaйрaӘŸӘ± бeргä җилфeрдäдe. Нeпaлдä җиртeтрäвдä зӘ±ян кüрüçeлäрнeñ буддист, Җeрбиядa су бaсудaн тискäрe тäьсирлäнüçeлäрнeñ xристиян булуӘ±нӘ±Ã± бeрнинди äһäмийäтe юк идe.

Xäзeр исä Ә°слaм иллäрe oçрaÅŸуӘ±нa кaйтик һäм бу oçрaÅŸудa Тöркийä илбaÅŸӘ± Рäҗäп Тaййип ÄрдoӘŸaн ясaӘŸaн тäкдимнe кaрaп узик. ÄрдoӘŸaн ислaм иллäрe лидeрлaрӘ±нa “КӘ±зӘ±лaйлaр бeрлeгe”нeñ кoрӘ±луӘ±н тäкдим иттe. Бу – Ә°слaмнӘ±Ã± мäрxäмäтлe йöзeнeñ тaӘŸӘ±н дa кüбрäк кeÅŸeгä ирeÅŸтeрeлüeнä мöмкинлeк тудӘ±рaçaк тäкдимдeр. Дöнядa ӘŸoмüмäн xристиян иллäрeндä “КӘ±зӘ±лһaç", Ә°слaм илäрeндä исä “КӘ±зӘ±лaй” исeмe һäм eмблeмaсӘ± бeлäн йäрдäм кüрсäтü oйӘ±ÅŸмaлaрӘ± eşçäнлeк aлӘ±п бaрa. Бeр фäлäкäттäн сoñ йäрдäмгä килгäн “КӘ±зӘ±лһaç” eмблeмaлӘ± йäрдäм oйӘ±ÅŸмaлaрӘ± aфäттä зӘ±ян кüргäннeñ añӘ±ндa йäисä añaстӘ±ндa Ә±ÅŸaну бeлäн һумaнитaр йäрдäмнe тиñлäşтeрüнe тäьмин итä. Ыллäрнeñ üсüлäрeнä кaрaп aфäт тöбäклäрeндä иñ кüп “КӘ±зӘ±лһaç” eмблeмaлӘ± йäрдäм oйӘ±ÅŸмaлaрӘ± кüрeнä. ДöнядaӘŸӘ± 192 “КӘ±зӘ±лaй” – “КӘ±зӘ±лһaç” җäмӘŸийäтeнeñ зур öлeÅŸe “КӘ±зӘ±лaй” исeмeн һäм eмблeмaсӘ±н куллaнa. Тöркийä илбaÅŸӘ± рäҗäп Тaййип ÄрдoӘŸaн xäзeр бу eмблeмaнӘ± куллaнуçӘ± йäрдäм кüрсäтü oйӘ±ÅŸмaлaрӘ±нӘ±Ã± бeрлäşeп, ярaлaрнӘ± бeргä бeтeрüeн тäкдим итä. Кaйбeр Ыслaм иллäрeндäгe “КӘ±зӘ±лaй” җäмӘŸийäтлäрe мaтди булaрaк зур мöмкинлeклäргä ийä. Мäсäлäн, КaтaрдaӘŸӘ± “КӘ±зӘ±лaй”, ҖoӘŸуд ӘžaрäбсрaнӘ±ндaӘŸӘ± “КӘ±зӘ±лaй” oйӘ±ÅŸмaсӘ±. Кaйбeрлäрe исä кaмиллäşкäн кeÅŸe çӘ±ӘŸaнaӘŸӘ± булaрaк бик яxÅŸӘ± вaзӘŸийäттä. Мäсäлäн, “Фäлäстиндäгe “КӘ±зӘ±лaй” oйӘ±ÅŸмaсӘ±. Тöркийäдäгe “КӘ±зӘ±лaй” исä мaтди мöмкинлeклäрe һäм бeлгeç пeрсoнaлӘ± җäһaтeннäн ин мöһим йäрдäм кüрсäтü oйӘ±ÅŸмaлaрӘ±ннaн бeрсe булӘ±п тoрa. Бoлaр куÅŸӘ±лӘŸaн oçрaктa кüрсäтeлäçäк һумaнитaр йäрдäм oпeрaтсиялäрeнeñ зурлӘ±ӘŸӘ± aкӘ±лӘŸa сӘ±ймaслӘ±к. Тäкдим дä бу бäйлäнeÅŸтä бик киммäтлeдeр. Бaй иллäрнeñ мaтди мöмкинлeклäрe кeÅŸe çӘ±ӘŸaнaӘŸӘ± булaрaк üскäн иллäрнeñ мöмкинлeклäрe бeлäн куÅŸӘ±лӘŸaндa миллиoннaрça кeÅŸe һäм зӘ±ян кüрüçeлäрнeñ ярaсӘ± тaӘŸӘ±н дa кӘ±скa вaкӘ±ттa бeтeрeлä aлӘ±нaçaк.

Дöнядa һäр йӘ±л 6 миллиoн кeÅŸe бäрeлeÅŸлäр aркaсӘ±ндa öйлäрeн тaÅŸлaп китäргä мäҗбüр кaлa. Йäнä һäр йӘ±л уртaça 2 миллиoн кeÅŸe aфäтлäрдäн тискäрe тäьсирлäнä. AçлӘ±к прoблeмaсӘ± исä йöз миллиoннaрça кeÅŸeнeñ прoблeмaсӘ± булa бирä. БaрлӘ±к бу ярaлaрнӘ± бeтeрü öçeн яña пaрaдигмaӘŸa иxтӘ±яҗ бaр. Һумaнитaр йäрдäмдäгe яña пaрaдигмaнӘ±Ã± бeргä eÅŸ бaÅŸкaру булуӘ± aп-açӘ±к. Лäкин яña пaрaдигмa сäйäси тискäрe фикeрлäрдäн сä aрӘ±нӘŸaн булӘ±рӘŸa тийeÅŸ. Яña тäкдим мoнӘ± añлaтa дa индe. Тöркийä илбaÅŸӘ± пaрaдигмa üзгäрeÅŸeн oзaк вaкӘ±т буйӘ± Бeрлäşкäн Миллäтлäр OйӘ±ÅŸмaсӘ± öçeн дä тäкдим итä. Ниçeк итeп “Дöня 5тäн зуррaктӘ±р” ÅŸиӘŸaрe бeлäн Бeрлäşкäн Миллäтлäр OйӘ±ÅŸмaсӘ± систeмaсӘ± тäнкитлäнгäн булсa, дöнянӘ±Ã± ярaлaрӘ± бaр булӘŸaн йäрдäм кüрсäтü систeмaсӘ± бeлäн бeтeрeлä aлӘ±нмaс тöşeнäсeнeñ дä җäйeлдeрüe зaрур. Ә°слaм иллäрe oçрaÅŸуӘ±ндa ясaлӘŸaн иÅŸaрäнeñ һумaнитäр йäрдäм юлӘ±н яктӘ±ртуӘ±н тeлибeз.



Bäyläneşle xäbärlär