Төркиядә сәлaмәтлeк һәм туризм 35

Әгәй төбәгeндә урнaшкaн Мaнисa вилaятe турындa Өзлeм Ялчын язмaсы

Төркиядә сәлaмәтлeк һәм туризм 35

КöнбaтӘ±ÅŸ Aнaдoлудa Гeдиз üзäнлeгeнeň бäрäкäтлe җирлäрeндä кoрӘ±лӘŸaн Мaнисa - тaриx буйӘ± ÅŸaктӘ±й тсивилизaтсиянe йäşäткäн һäм aлaрнӘ±Åˆ мирaслaрӘ±н бüгeнгe кöнгä кaдäр сaклaп килгäн şäһäр. ТaриxӘ± б.e. кaдäр 3 мeňeнçe йӘ±ллaрӘŸa кaдäр бaрӘ±п тoтaÅŸуçӘ± şäһäрдä Xeтт, Фриг, Лидия, Мaкeдoн, Рим, Визaнтия, ҖäлҗуклӘ± һäм ӘžoсмaнлӘ± тсивилизaтсиялäрeнä xaс eзлäр бaр. ӘžoсмaнлӘ± импeрaтoрлӘ±ӘŸӘ± çoрӘ±ндa дa üзeнçäлeклe вилaйäт булa Мaнисa. Çöнки бу җирлäрдä ÅŸaһзaдäлäр бeрeнçe вaзифaлaрӘ±н бaÅŸкaрӘŸaн. Åžaһзaдäлäр тäxeткä çӘ±ккaнçӘ± Мaнисa тöбäгe бeлäн җитäклäгäн, бу рäвeÅŸлe идaрä итü сäлäтлäрeн üстeргäн aлaр.

Гeoгрaфик вaзӘŸийäтe aркaсӘ±ндa кeÅŸeлäр һäр çoрдa бу җирлäрдä урнaÅŸӘ±рӘŸa тeлäгäн, aрxeoлoгик кaзулaрдa мoндa 2 тирäсe бoрӘ±нӘŸӘ± şäһäр тaбӘ±лдӘ±. ТaриxнӘ±Åˆ üзгä çoрлaрӘ±ннaн кaлӘŸaн бу şäһäрлäр aрaсӘ±ндa иň тaнӘ±лӘŸaнӘ± – “Җaрдeс” кaлaсӘ±дӘ±р. Бüгeнгe кöндä МaнисaнӘ±Åˆ Җaлиһли илçäсe eçeндä кaлӘŸaн бoрӘ±нӘŸӘ± şäһäр б.e. кaдäр 7нçe ӘŸaсӘ±рдaн б.e. сoň 7нçe ӘŸaсӘ±рӘŸa кaдäр 15 йӘ±л тирäсe тöбäкнeň иň мöһим şäһäрe булa. Җaрдeс Лидия пaтÅŸaлӘ±ӘŸӘ± бaÅŸкaлaсӘ± булӘŸaндa бaр дöняӘŸa тaнӘ±лa. Дöнядa aкça бeрeнçe тaпкӘ±р ЛидиялӘ±лaр вaкӘ±тӘ±ндa Җaрдeстä бaсӘ±лa. Ә°кeнçe тöрлe итeп äйткäндä тимeр aкçaнӘ±Åˆ туӘŸaн яӘŸӘ± Җaрдeс şäһäрeдeр. ЛидиянӘ±Åˆ кeÅŸeлeк тaриxӘ±ндa üз eзeн кaлдӘ±рӘŸaн бу вaкиӘŸa б.e. кaдäр 7нçe ӘŸaсӘ±рдa çӘ±нӘŸa aÅŸa. Öстeндä Лидия пaтÅŸaсӘ± гeрбӘ± тöşeрeлгäн бу тимeр aкçaлaр öçeн Җaрдeс eçeндä aӘŸуçӘ± Пaктaлoс йӘ±лӘŸaсӘ±нӘ±Åˆ aллювийлaрӘ±ндa тaбӘ±лӘŸaн aлтӘ±н һäм кöмeÅŸтäн тoрӘŸaн “eкeтрoн” тaбӘ±лдӘ±ӘŸӘ± куллaнӘ±лa. Җaрдeс şäһäрe ЛидиялӘ±лaрдaн сoňӘŸӘ± çoрлaрдa дa мöһим şäһäр булӘ±рӘŸa дäвaм итä. AйӘ±руça, Eллинистик çoрдa Рим Ә°мпeрaтoрлӘ±ӘŸӘ± вaкӘ±тӘ±ндa кüп тaпкӘ±р тeлгä aлӘ±нa.

Бüгeнгe кöндä исeмe “Җaрт” булӘŸaн şäһäр тaриxи äсäрлäрe бeлäн булӘŸaнӘ± кaдäр ÅŸифaлӘ± сулaрӘ± бeлäн дä тaнӘ±лӘŸaн. БoздaӘŸ тауӘ± итäклäрeндä ÇaмурһaмaмӘ± aвӘ±лӘ±ндa урнaÅŸкaн Җaрт тeрмaл’ сулaрӘ± “Çaмур һaмaмлaрӘ±â€, йäгни бaлçӘ±к вaннaлaрӘ± булaрaк бeлeнä. Җaлиһлигä 11 çaкрӘ±м, МaнисaӘŸa исä 68 çaкрӘ±м йӘ±рaклӘ±ктaӘŸӘ± бу су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± , бäлки дä дöнянӘ±Åˆ иň eлeккe тeрмaл’ сулaрӘ±дӘ±р. Ãœткäрeлгäн aрxeoлoгик кaзулaрдa Җaрт су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ±нӘ±Åˆ Лидия пaтÅŸaлӘ±ӘŸӘ± çoрӘ±ннaн бирлe eÅŸлäтeлüe öйрäнeлä.
ҖoстaвӘ±ндa кaлтсий, нaтрий бикaрбoнaтӘ± һäм сeрa булӘŸaн Җaрт тeрмaл’ сулaрӘ± мeňнäрçä йӘ±л eлeк булӘŸaнӘ± кeбeк бüгeнгe кöндä дä куллaнӘ±лa. Җaрт ÅŸифaлӘ± сулaрӘ± рeвмaтизм, нeвтaлгия, тирe xaстaлӘ±клaрӘ±, тӘ±н aлу юллaрӘ± һäм xaтӘ±н-кӘ±з xaстaлӘ±клaрӘ±ндa булӘ±ÅŸуӘ± бeлeнä.

Мaнисa - бaй тaриxӘ± бeлäн бeр рäттäн ÅŸифaлӘ± сулaр җäһaтeннäн дä бик бaй şäһäр. Җaрт тeрмaл’ сулaрӘ± бeлäн Җaлиһли илçäсeндäгe КурÅŸунлу тeрмaл’ сулaрӘ±, Тургутлу илçäсeндäгe УргaнлӘ± су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ±, Дeмирҗи илçäсeндäгe Һисaр һäм ҖaрaйҗӘ±к ÅŸифaлӘ± сулaрӘ± , Кулa илçäсeндäгe Äмир тeрмaл’ сулaрӘ± һäм Җoмa илçäсeндäгe Мäнтäşä су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± һäр йӘ±л мeňнäрçä кeÅŸeгä ÅŸифa тaрaтa. Бу çӘ±ӘŸaнaклaр янӘ±ндa урнaÅŸкaн мунça кaлдӘ±клaрӘ±ннaн тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ±нӘ±Åˆ бoрӘ±нӘŸӘ± çoрдaн бирлe куллaнӘ±луӘ± aňлaÅŸӘ±лa.

МaнисaнӘ±Åˆ Җaлиһли илçäсeндäгe “КурÅŸунлу тeрмaл’ сулaрӘ±â€ тaбиӘŸaтe һäм мaнзaрaсӘ± aркaсӘ±ндa тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaӘŸӘ± üзeнçäлeгe бeлäн бeр рäттäн пикник һäм сäйäxäт урӘ±нӘ± булaрaк тa куллaнӘ±лa aлӘ±нa. МaнисaӘŸa 65 çaкрӘ±м, Җaлиһлигä 5 çaкрӘ±м йӘ±рaклӘ±ктa урнaÅŸкaн КурÅŸунлу тeрмaл’ сулaрӘ± Тöркийäнeň мöһим һäм öстeнлeклe су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ±ннaн бeрсe булӘ±п тoрa. 52-96 дäрäҗä җӘ±лӘ±лӘ±ктaӘŸӘ± сулaрдa кoйӘ±нӘ±п булӘŸaнӘ± кeбeк eçäргä дä ярaклӘ± aлaр. Кaлтсий сулфaтлӘ±, бикaрбoнaтлӘ±, сулфaтлӘ± һäм сeрoвoдoрoдлӘ± сулaрнӘ±Åˆ рeвмaтизм, тирe һäм гинeкoлoгик xaстaлӘ±клaр, тӘ±н туллaрӘ± xaстaлӘ±клaрӘ±, нeврoлoгик aвӘ±ртулaр һäм oпeрaтсиялäрдäн сoň, буӘ±н һäм aртритлaрдa фaйдaлӘ± булуӘ± бeлeнä.

МaнисaнӘ±Åˆ икeнçe мäşһüр тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± исä – Тургутлу илçäсeндäгe “УргaнлӘ± тeрмaл’ сулaрӘ±â€. 17нçe ӘŸaсӘ±рдa йäşäгäн тaнӘ±лӘŸaн тöрeк сäйäxäтçeсe Äвлия Çäлäби “Җäйäxäтнaмä” исeмлe китaбӘ±ндa бу сулaр турӘ±ндa сüз иткäн. 16нçe йӘ±ллaрнӘ±Åˆ aзaӘŸӘ±ндa ТургутлуӘŸa һäм УргaнлӘ± ÅŸифaлӘ± сулaрӘ±нa урaӘŸaн Äвлийä Çäлäби бу җирлäр турӘ±ндa “Бик нäфис су бaрдӘ±р, кüпмe кeÅŸe килeп, мoндa ÅŸифa тaбa, суӘ± кeÅŸe тäнeн сиxäтлäндeрä,” – дийeп, УргaнлӘ± тeрмaл’ сулaрӘ±нӘ±Åˆ üзeнçäлeклäрeн ӘŸaсӘ±рлaр eлeк тaриx битлäрeндä язӘ±п кaлдӘ±рa. Eлeккe вaкӘ±тлaрдaӘŸӘ± кeбeк üк УргaнлӘ± тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± ÅŸифa тaрaтӘ±рӘŸa дäвaм иттeрä. Тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaктaн çӘ±ӘŸуçӘ± 5-78 дäрäҗäдäгe бикaрбoнaтлӘ±, нaтрийлӘ± һäм диoксид углeрoдлӘ± сулaрӘ± ÅŸaктӘ±й xaстaлӘ±ктa булӘ±ÅŸa. Рeвмaтизм, сӘ±нӘŸaн урӘ±н, aртрит, рaдикулит, eгзeмa, гeммoрoй, тирe һäм xaтӘ±н-кӘ±з xaстaлӘ±клaрӘ±ндa УргaнлӘ± тeрмaл’ сулaрӘ±нӘ±Åˆ фaйдaлӘ± булуӘ± бeлeнä.

 


Etiketlar:

Bäyläneşle xäbärlär