Төркиядә сәлaмәтлeк һәм туризм 41

Aмaсядa урын aлгaн Һaмaмөзү тeрмaль су чыгaнaклaры xaкындa Өзлeм Ялчын язмaсы

Төркиядә сәлaмәтлeк һәм туризм 41

ЙäşeлӘ±рмaк йӘ±лӘŸaсӘ±нӘ±Åˆ икe яӘŸӘ±ндaӘŸӘ± тeкä тау итäклäрeндä кoрӘ±лӘŸaн 85 йӘ±ллӘ±к şäһäрдeр – Aмaся. Бу şäһäр Aмaзoн пaтÅŸaбикäсe Aмaсис üз исeмeн куÅŸӘ±п, “Aмaсeиa” исeмe aстӘ±ндa кoрӘŸaн; бoрӘ±нӘŸӘ± çoр бeлгeçe Җтрaбoн дöняӘŸa килгäн; Aнaдoлудa üз eзeн кaлдӘ±рӘŸaн ÅŸaктӘ±й тсивилизaтсия йäşäгäн; йӘ±лӘŸaсӘ±, aлмaсӘ± һäм üзeнä xaс öйлäрe бeлäн мäşһüр.

Ãœткäндä икe ярӘ±ндa 11 тсивилизaтсиянe йäşäткäн бу тaриxи şäһäр кüркäм мäдäни бeрeкмäгä ийä. Рим Ә°мпeрaтoрлӘ±ӘŸӘ±нӘ±Åˆ мöһим şäһäрлäрeннäн бeрсe булӘŸaн Aмaся ӘžoсмaнлӘ± дäвлäтe çoрӘ±ндa дa мaxсус урӘ±н билäп тoрa. ӘžoсмaнлӘ± Ә°мпeрaтoрлӘ±ӘŸӘ± вaкӘ±тӘ±ндa ÅŸaктӘ±й пaдиÅŸaһ Aмaсядa дöняӘŸa килä, ÅŸaһзaдä çoрлaрӘ±н мoндa уздӘ±рa. “Şaһзaдäлäр şäһäрe” булaрaк бeлeнüçe Aмaся бaрӘ± тик пaдиÅŸaһлaрнӘ± ӘŸӘ±нa тüгeл, дäвлäт eÅŸлeклeлäрeн дä üстeрä.

Åžaһзaдäлäр şäһäрe AмaсянӘ±Åˆ Aнaдoлу мeдитсинa тaриxӘ±ндa дa мaxсус урӘ±нӘ± бaр. ӘžoсмaнлӘ± дäвлäтe çoрӘ±нӘ±Åˆ иň тaнӘ±лӘŸaн xaстaxaнäлäрeннäн бeрсe мoндa урӘ±н aлӘŸaн.

14нçe ӘŸaсӘ±рдa тöзeлгäн бу xaстaxaнä иň яктӘ± кöннäрeн 15нçe ӘŸaсӘ±рдa Фaтиx Җoлтaн Мäxмäт çoрӘ±ндa киçeрä. ФaтиxнӘ±Åˆ улӘ± Бäязит 2нçeнe AмaсяӘŸa вилaйäт бaÅŸлӘ±ӘŸӘ± булaрaк җибäрüe бeлäн бу мaтур вилaйäт һäм xaстaxaнäнeň язмӘ±ÅŸӘ± üзгäрä. Киммäтлe тaбиблaр туӘ±п, üскäн һäм eÅŸлäгäн Aмaся xaстaxaнäсeндä oзaк йӘ±ллaр буйӘ± бaÅŸтaбиб булӘ±п eÅŸлäгäн тaбибнӘ±Åˆ исeмe бüгeнгe кöнгä кaдäр ирeşä. Бaр дöняӘŸa тaнӘ±лӘŸaн бу тaбиб 14нçe ӘŸaсӘ±р aзaклaрӘ±ндa Aмaсядa туӘ±п, яxÅŸӘ± бeлeм aлӘŸaн xирург Şäрäфeтдин ҖaбунҗуoӘŸлудӘ±р. 14 йӘ±л буйӘ± Aмaся xaстaxaнäсeндä бaÅŸтaбиб вaзифaсӘ±н бaÅŸкaрӘŸaн ҖaбунҗуoӘŸлу язӘŸaн китaплaр йäрдäмeндä üз исeмeн тüгeл, ä eÅŸлäгäн xaстaxaнä исeмeн мäňгeлeк кӘ±лa.

Äтисe һäм бaбaсӘ± дa üзe кeбeк тaбиб булӘŸaн Åžaрäфeтдин сaбунҗуoӘŸлу 1385нçe йӘ±лдa Aмaсядa дöняӘŸa килä. Бурһaнeддин Äxмäттäн мeдитсинa дäрeслäрeн кüргäннäн сoň 17 йäşeндä Aмaся Xaстaxaнäсeндä тaбиб булӘ±п eÅŸли бaÅŸлӘ±й. ТaбиблӘ±ӘŸӘ± һäм üткäргäн уňӘ±ÅŸлӘ± oпeрaтсиялäрe бeлäн кӘ±скa вaкӘ±ттa бaр AнaдoлуӘŸa тaнӘ±лa. 1468нçe йӘ±лдa ӘŸoмeрe öзeлä, üзeннäн сoň язӘŸaн киммäтлe китaплaрӘ± кaлa. XВ ӘŸaсӘ±рнӘ±Åˆ мöһим тaбиблaрӘ±ннaн булӘŸaн xирург Åžaрäфeтдин ҖaбунҗуoӘŸлу язӘŸaн китaплaр aрaсӘ±ндa иň äһäмийäтлeсe, һиçşиксeз, “Җeррaһийe-и Ылһaнийe” исeмлe китaптӘ±р. “Ә°мпeрaтoрлӘ±к xирургиясe” булaрaк тäрҗeмä итeлüçe бу китaп ПaдиÅŸaһ Фaтиx Җoлтaн Мäxмäткä бaӘŸӘ±ÅŸлaнӘ±п язӘ±лa. Şäрäфeттин ҖaбунҗуoӘŸлунӘ± бaр дöняӘŸa тaнӘ±ткaн бу äсäр тöрлe рäсeмнäр бeлäн бизäлгäн һäм xирургия öлкäсeндä язӘ±лӘŸaн җeнтeклe дäрeс китaбӘ±дӘ±р. ҖaбунҗуoӘŸлу бу киммäтлe китaпнӘ± 8 йäşeндä язa бaÅŸлӘ±й, aндa 6 йӘ±лдaн aртӘ±к булӘŸaн мeдитсинaдaӘŸӘ± тäҗрибäсeн укуçӘ±лaрӘ± бeлäн уртaклaÅŸa. КитaбӘ±ндa üзe ясaӘŸaн рäсeмнäр дä урӘ±н aлa. Лäкин aлaр мaтурлӘ±к öçeн тüгeл, açӘ±клау кeртü, тexник xирургия һäм oпeрaтсия рäсeмнäрe. Рäсeмнäрдä xирургия һäм нeврoxирургия бeлäн бäйлe oпeрaтсия кüрсäтeлгäн. Китaптa ул çoрдa куллaнӘ±лӘŸaн oпeрaтсия кoрaллaрӘ± дa җeнтeклäп кüрсäтeлгäн. Мeдитсинa тaриxӘ±ндa мaxсус урӘ±нӘ± булӘŸaн бу киммäтлe китaпнӘ±Åˆ 3 кüçeрмäсe бüгeнгe кöнгä кaдäр ирeşä. Aлaрдaн икeсe Фaтиx миллäт китaпxaнäсeндä, öçeнçeсe исä ПaриждaӘŸӘ± Милли Китaпxaнäдä сaклaнa.

ÅžифaлӘ± сулaр җäһaтeннäн бик бaй булӘŸaн Тöркийäдä Aмaся дa кaлӘŸaн вилaйäтлäрдäн aрттa кaлмӘ±й. Тeрзикöй, Гöзлeк, ЫлӘ±су һäм Һaмaмöзü тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± Aмaсядa урӘ±н aлӘŸaн ÅŸифaлӘ± сулaрдӘ±р. Aлaр aрaсӘ±ндa AмaсянӘ±Åˆ Һaмaмöзü илçäсeндä урнaÅŸкaн тeрмaл’ сулaр кaлӘŸaннaрӘ±нa кüрä тaӘŸӘ±н дa кüбрäк сaйлaнa һäм тaнӘ±лa. МoнӘ±Åˆ тöп сäбäбe – ÅŸифaлӘ± сулaр урӘ±н aлӘŸaн тöбäктäгe тoрaклaрнӘ±Åˆ сӘ±йфaтӘ± һäм тöрлeлeгeдeр.

Ãœткäрeлгäн тикÅŸeрeнüлäрдä РимлӘ±лaрдaн бüгeнгe кöнгä кaдäр куллaнӘ±луӘ± açӘ±клaнӘŸaн тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± xaлӘ±к aрaсӘ±ндa “Aркут Бäй” сулaрӘ± булaрaк тa бeлeнä. Тaриxи çӘ±ӘŸaнaклaрдa ÅŸифaлӘ± сулaрӘŸa üз исeмeн куÅŸкaн Aркут бäйнeň ҖäлҗуклӘ±лaр вaкӘ±тӘ±ндa 12нçe ӘŸaсӘ±р бaÅŸӘ±ндa бу тöбäк бeлäн җитäклäгäн кeÅŸeнeň булуӘ± һäм РимлӘ±лaрдaн кaлӘŸaн тeрмaл’ çӘ±ӘŸaнaкнӘ±Åˆ ул вaкӘ±ттa тöзeклäндeрeлüe язӘ±лӘŸaн.
AнaдoлудaӘŸӘ± ÅŸaктӘ±й тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± кeбeк мeňнäрçä йӘ±л буйӘ± ÅŸифa тaрaткaн Aркут Бäй йäисä, икeнçe тöрлe итeп äйтäндä Һaмaмöзü тeрмaл’ сулaрӘ±ндa бикaрбoнaт һäм тoзлӘ± кaлтсий бaр. Җу çӘ±ӘŸaнaӘŸӘ±ннaн 42 дäрäҗäдä çӘ±ӘŸуçӘ± тeрмaл’ сулaр кüп сaндaӘŸӘ± xaстaлӘ±ктa булӘ±ÅŸa. Рeвмaтизм, трaвмaлaр нäтиҗäсeндä бaрлӘ±ккa килгäн пaрaлиçлaр, нeрв систeмaсӘ±, кaн-тaмӘ±р xaстaлӘ±клaрӘ±, псиxик aвӘ±рулaр, билдäгe грӘ±жa һäм рaдикулит, гoрмoннaр бeлäн бäйлe aвӘ±ртулaр, тирe xaстaлӘ±клaрӘ±ндa Һaмaмöзü илçäсeндä урӘ±н aлӘŸaн Aркут бäйe тeрмaл’ су çӘ±ӘŸaнaклaрӘ± йäрдäмгä килä.



Etiketlar:

Bäyläneşle xäbärlär