Kapadokiya

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 09

Kapadokiya

Kapadokiya töbäkkä bezneñ erağa 7nçe yüz yılda kilgän Farslarnıñ bilgeläwe belän matur atlar cire dip atala ide. İskitkeç cirneñ strukturası häm tiñsez täbiğate, sanı bulmağan qadär küp taşlar belän gravyuralar yasalğan çirkäwe belän, küñellärne aça torğan turizm töbäge dip belenä.

1985 nçe yıldan başlap YUNESKO Dönya Mädäniyät Mirası isemlegendä tabiğate belän häm mädäniyät barlıqları belän urın ala başlıy.

Kapadokiya töbäk bularaq Kızılırmak kiñlegendä urnaşqan. Kayseri, Nevşehir, Ürgüp, Göreme, Ihlara üzän kebek urınnarnı da üz eçenä alğan geografiya turında süz bara. Rim çorında Kapadokiya tağın da kiñ geografiyanı çolğap alğan ide. Könyaqta Toroslarğa, Tönyaq Qara Diñgezgä qadär taralğan ide.Kapadokiya dip äytelgändä 16nçe yöz yılınnan başlap töbäkkä kilüçe Awrupalı säyäxätçelärneñ bilgeläwe belän Pärilär ile dip äytelä ide.

Millionnarça yıl êlek lavalar barlıqqa kitergän taşlar, cil häm yañğır êrroziyäse belän formallaşqan "töşlär ile". Tarix buyınça tön'yaqtan-kön'yaqqa, könçığıştan-könbatışına taba yullarnıñ kiçü noqtası buluı belän törle mädäniyätlärneñ köç bäxesläşüeneñ urtasında urın alğan ber töbäk bulıp tora.

Höcümnärdän häm talawdan saqlanır öçen volkanik taşlar ciñel räweştä şäkil birü üzençälege belän, töbäk keşegä saqlanıp qalır öçen cir astı şähärlärne yasaw mömkinlegen birde. Kereşlärneñ zur taşlar belän qaplanğan bu cir astı şähärläre- höcümçelärdän saqlanıp qalu öçen- bik yaxçı çişeleş bulıp torğan.

Citärle aşamlıq häm eçä torğan äyberlärne saqlawı belän yözlärçä, meñnärçä keşeneñ iminlegen tämin itä ala ide. Bu taş öyläreneñ oxşaşları xäzerge waqıtta da awıl xucalığı eşlänmälärne bozılmıyça saqlanuın tämin itä.

Kapadokiyada tabiği maturlıqları belän bergä şul uq waqıtta ber bersennän yıraq üzäklärdä säfär yasala torğan iskitkeç taş çirkäwlare dä urın ala.Töbäk Xristiyanlığınıñ Rim çorında basım astında bulğan könnardä zur ähämiyätkä iyä ide.

Barı tik ber täñrele dinnärne yäşärgä häm taratırğa tırışqan Xristiyan liderlar töbäkneñ tabiği şartlarınnan da faydalanıp monastır arxitekturasını berençe bularaq monda taşlar eçendä çınğa aşıra.

Bu çorda bik awır basımlar yäşänä. Qırıq ğäskärineñ suwıq kul suına atılıp ülem cäzası häm mäyetlärneñ yandırıluı Xristiyanlıq öçen berençe şähit ürnäklärennän bersen oyıştıra.

Qırıqlar tawı, Qırıqlar çirkäwe kebek dini urınnar Anadolunıñ şaqtıy urında kürelä.

Xristiyanlıq monda keşelär arasında kiñ tarala başlıy.

Böyek Konstantinnıñ Xrsitianlıqnı qabul itüe belän tağın da zur monastırlär mondä şäkillänä. Artınnan yäşängän İran häm Ğäräp höcümnäre töbäkneñ xalıq sanın azayttı. Malazgirttan soñ töbäk xakimiyäten alğan Sälcuqlı töreklär häm Ğosmanlılar waqıtında Kapadokiya xäzerge waqıtqa qadär däwam itkän tınıçlıq çorın yäşiy başlıy.

Xristian xalıq sanı töbäktäge barlıqnı 1924tä çınğa aşqan Mübadele (almaşu) Kileşüenä qadär däwam itä.

Bu tarixtä Gretsiyadağı törek xalıq sanı Anadoluğa, monda yäşägän Grek xalqı Gretsiyağa cibärelä. Yaqınça 1600 yıl buyınça yasalğan yözlärçä çirkäwğä töbäkneñ här poçmağında säfär qılına ala ide. Kapadokiyanıñ turizmda alğa çıqqan maturlıqlarınnan berse de- ballon turizmı. Ürgüp häm Göremedä yözlärçä qaynar ballon belän hawalanğan turistlar Kapadokiyanıñ iskitkeç manzarasın östän kürä alalar.

Hawadan töşerelgän fotoğrafiyälär bik matur bulıp tora.

Kapadokiya xäzerge könebezdä turistlarnıñ zur qızıqsınuı belän qara qarşı qalıp alarğa şul uq waqıtta zur taş mäğärälärendäge restorantlarda iskitkeç Törek aşaw-eçülare täqdim itä.

Bu taş mäğärä aşxanälärendä ayıruça atna axırında oyıştırılğan Törek kiçläre belän törek folklöre, xalıq biyüläre turistlarğa täqdim itelä.

Kapadokiyanıñ tämin itkän maturlıqlarnı internettän tikşerep tağın da yäxşıraq tanıy alasız.

Bu ber bersennän tuyılmıy torğan maturlıqlarnı cirendä kürerä kiñäş itep Sezne Törkiyägä Kapadokiyägä çaqırıp qalabız.



Bäyläneşle xäbärlär