Sivas Divriği Olı mäçete

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 16

Sivas Divriği Olı mäçete

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä ilebezneñ mohim mädäniyät barlıqlarınnan “ Sivas Divriği Ulu (olı)” mäçeten tanıtaçaqbız. Bu mäçet törek İslam arxitekturası häm sänğäteneñ iñ mohim ürnäklerennän berse bulıp tora.

 

Divriği Anadolu sälcuklarına bäyle cirle ber bilek bulğan Mengücükoğulları çorında tarixı yefäk yulı buyınça mohim ber yul çatı ide. Yefäk yulınıñ alıp kilgän baylıqnı arttırğan ide. Anadolu Sälcuklılarına bäyle cirle ber bilek bulğan Mengücüklärneñ liderı Söyläyman Şahnıñ ulı Axmät Şah 1228nçe yılda kölliyäne töziy başlıy.

1248nçe yılda tözeleş tögällänğän, qotlı ber köndä xezmätkä açıla. Axmät Şah kitabında “Bu comğa mäçetneñ tözeleşe Allahnıñ rizalığın qazanu öçen tämamlandı”,digän süzlärne qullana.

Mäçetneñ könyaq diwarına yabışqan wazğiyättä yasalğan Darüşşifa şul çor için universitet xastaxanäse yulçılarğa häm cirle xalıqqa xezmät birä ide. Bu matur bina da Axmät Şahnıñ xäläl-cefete Mälikä Turan Mäläk tarafınnan yasatılğan.

Mädäniyätebezdä mohim ber urın alğan mohtaçlarnıñ , awırularınıñ xäyer doğasın alu öçen mäçet häm xastaxanäneñ bulğan, eçendä tüläwsez rizıq birelgän ber aşxanä dä bulğan kölliyäneñ sarıfları yasatuçı tarafınnan tämin itelä ide.

Böten bolar belän bergä şul uq töbäktä ber hamam, çişmä häm qunaqxanä öçen karavan-saray kölliyäneñ öleşläre bulıp tora.

Kölliyä ber taraftan tiñsez taşnıñ eşkärtüe belän ber yaqtan da arxitekturas belän iğtibarnı caläp itä.

Ayıruça mäçetneñ tönyaq qapqası Törek-İslam sänğäte cähätennän kürgännärne ğäcäpländerä.

 

1985nçe yıldan başlap Unesco mädäniyät miras isemlegendä urın alğan Divriği mäçete häm kölliyäse säñğät tarixçilär tarafınnan Anadolunıñ iñ mohim monumental binalar arasında buluı sanala.

 

Mäçetkä tönyaq tarafında urın alğan monumental işektän kerelä. İşek şul qadär matur ki neçkä çeltär eşläre kebek şäkillängän taşlardan barlıqqa kiterelgän. Taşqa mondıy şäkilne birü öçen Urtaçaqta kamlläşkän yuğarı sänğätneñ ber näticäse. Taşlar çeltär kebek şäkilländerelgän. Geometrik, üsemlekle, figurlı häm yazu belän yasalğan bizäklär bik matur bulıp tora.

Eçkä kergändä sezne biş öleşkä bülengän ozın turıpoçmaqlıq bülem -ğibadät alanı qarşı ala.

Üzäktä bulğan çişmä häm yaqtırtunıñ dä tämin itkän ğömbäz iğtibarnı caläp itä. Mixrapnıñ aldında tıştan konik eçtän ğömbäz mäçeteneñ iñ östäge bülemen barlıqqa kiterä.

Mäçettä 20gä yaqın törle tonoz-öst berkänçek şäkile kebek arxitekturlı ber form köylängän.

Könyaq tarafta urın alğan monumental mixrap sezne qarşı alıp qoçaq aça. Mäçetneñ original, ağaçtan yasalğan minbäre-Comğa könne imamnıñ cämäğätkä möräcäğät itkän urın, kürgän keşelärneñ ğacäplänep qaluğa säbäb bula. Şah öçen ayırılğan urın häm mäçettä bulğan tiñsez Sälcuqlı kover häm keläm dä üzenä caläp itä.

Kölliyäneñ arxitektorı Ahlatlı Hürrem Şah. Ahlatta da kürengän Sälcuklı taş eşkärtüeneñ tiñsez ürnäkläre monda da nigezen barlıqqa kiterä.

 

“Divriği Ulu mäçete” kölliyäse xäzerge köndä şähär üzägeneñ urın alıştıru näticäsendä binalardan yıraq ber biyeklektä urın ala.

Tirä-yaqta başqaralaçaq arexologik qazılmalar belän tağın da küp tarixı äsärneñ cir östenä çığarıluı kötelä.

Tirä-yaqtağı binalarnıñ da tikşerenüe belän bu tiñsez äsärlärne tağın da yaxşıraq añlıy alabız.

Keşe dönyasınıñ urtaq mädäni mirası eçendä tiñsez urınnı alğan bu äsärne saqlap kiläse buınnarğa tapşırırğa tırışıla. Törkiyäneñ ğorurlığı- “Divriği Ulu mäçete”nä häm Kölliyäsenä sezne , qaderle duslar kötep qalabız.



Bäyläneşle xäbärlär