Muzey-şähär İznik

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 19

Muzey-şähär İznik

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinälärendä bu atnada sezgä ilebezneñ mohim mädäniyät barlıqlarıbızdan ber muzey-şähär bulğan İzniknı tanıtaçaqbız.

 

Marmara töbägendä üz iseme quşılğan külneñ könçığış yar buylarında qorılğan İznik. Könçığış Rim-Vizantiya häm Anadolu Sälcuqlı däwlätläreneñ başqalası da bulğan ber urnaşu üzäge üzänçelegen taşıy.

Şul uq waqıtta xristiyanlıq tarixı öçen dä zur ähämiyätkä iyä. Här tarafında tarix bulğan, törle çorlarnıñ  4500 yıllıq äsärläre dä bar.

Mondağı urınnı üzäk bularaq  qullanğan mädäniyätlärneñ berbersennän tiñsez äsärlärne här uramda kürä alasız.

Böyek İskändärneñ komandirlarınnan berse bulğan Lysimakhos şähärgä xäläl-cefete Nikeanıñ isemen quşa.  Bügenge isem dä şunnan kilä.

Soñınnan töbäktä huca bulğan regional köç bulğan Bitiniya patşallığınıñ başqalası bulğan ide.

Böyek Konstantin İstanbul şähärne qorğannan soñ xristiyanlığın nigez fikerläre İzniktä şäkillängän. Bezneñ eradan soñ 325nçe yılda dönyanıñ böten xristiyan liderlarınıñ qatnaşqan berençe konsiliyum monda ciyılğan ide. 4 İncil monda qabul itelgän ide.

Artınnan çınğa aşqan 7 zur konsiliumda İznik Ayasofyasında ciyılğan ide.

Xristiyan dönyası monda ikige bülengän Könçığış häm Könbatış çirkäwlär berbersennän monda ike yaqlı aranı özgän. Monda birelgän qararlar Nikea qanunnarı bularaq açıqlanğan häm böten Xrsitiyan dönyası tarafınnan qabul itelgän. 1071dä Malazgirt ciñü artınnan Anadoluğa kilgän töreklärneñ 1075-1086 yılları arasında berençe başqalası bula.

İznik 1nçe Xaçlı säfäre belän qabat Vizantiyanıñ  qulına küçä. 1024nçe yılda 4nçe Xaçlı säfärendä İstanbul xaçlılar tarafınnan yawlap alınğanda Anadoluda  şaqtıy Vizantiya däwläte qorıla.

Bolarnıñ iñ köçlese İzniktä ide.  Bu çorda Vizantiyanıñ başqalası bularaq qullanılğan ide. Tağın ber tapqır Anadolu sälcuqlılar häm Vizantiya arasında xakimiyätne alıştırğan şähär 1328dä Ğosmanlı xakimiyätenä kergän.

Bu mädäniyätlärneñ barısı  tarafınnan berbersennän tiñsez tarixı äsärlär belän bizängän şähärneñ tirä-yağı diwarlar belän äylänep alınğan.

Cimerelgän, zarar kürgän urınnar  tözätelä. Şähärneñ noqtalarında yörgändä kinät kenä qarşıbızğa ber Rim yulı, ber Vizantiya çirkäwe, ber sälcuqlı törbäse, ber Ğosmanlı mäçete çığa.

Şähärneñ külgä yaqın bülemendä kürkämle borıñğı ber Rim teatrı böten häybätlege belän sezne kötä.

Üzäktä berençe säfär iteläçäk urınnardan berse dä İznik Ayasofyası.

7 xristiyanlıq konsilliumnı qabul itkän bu dini bina azerge köndä mäçet bularaq xezmät itä.  İznik eçendä  yörgändä  ber ğosmanlı hamamı belän qara-qarşı qalasız. Şähärneñ könçığış bülemendä tirä-yünnän ciyılğan tarixı äsärlärneñ kürsätelgän muzeyınä dä bara alasız.

Muzeynıñ yanında Sälcuqlı arxitekturasınıñ üzençälekläre belän häm iskitkeç fayansları belän iğtibarnı caläp itkän Ğosmanlı Padişahı 1nçe Murat çorında tözelgän Yäşel Mäçet dä bar. Bu mäçetneñ fayansları belän bergä  ğosmanlı arxitekturasında  berençe tapqır kürelgän märmär minbäräse dä bar.

İzniktä här poçmağında ber törbä, därwış yortları häm mäçet belän oçraşa alasız.

 

İznik şul uq waqıtta Ğosmanlı imperiyäseneñ mohim ber fayans üzäge bulıp torğan.

Monda 1420lärdän başlap citeşterelgän fayanslar belän ber rättän  Bursa beläñ bergä  Ğosmalnı impersiyäseneñ här tarafında mäçetlärdä, törbälärdä qullanılğan ide.  Üzenä xas bulğan zäñğär, qızıl tonnarının häm firäzä tösneñ östenlege bulğan bu fayanslar İstanbulnıñ yawlap aluwı belän  sıfatqa taba turıdan  bara.

Söyläymaniyä kebek Böyek Padişah mäçetlärendä qullanılğan fayanslar kübese İzniktä citeşterelgän ide.

Fayans citeşterüe ber traditsiya bularaq xäzerge köndä dä däwam itä.

Här uramda ber niçä fayans citeşterüçese belän oçraşa alasız dip diyärlek.

Ayıruça ciñel genä keçkenä büläk itelä torğan fayans ürnäkläre İznikkä kilüçelärenä täqdim
          İznik küleneñ yar buyında urın alğan balıq restorantları da bar. İznikkä kilgändä  bu tinsez balıq  restorantlarında açşılarnıñ osta qulları belan peşerelgän balıqlarnıñ tämenä qarıy alasız.

Rim,Vizantiya, sälcuqlı häm dä ğosmanlı arxitekturasınıñ tiñsez ürnäklären kürä alatorğan  tarixı İznik sezne kötep qala.

 



Bäyläneşle xäbärlär