Mädäniyät miras isemlegennän borıñğı şähär-Afrodisias

Törkiyäneñ mädäniyät xäzinäläre 42

Mädäniyät miras isemlegennän borıñğı şähär-Afrodisias

Törkiyäneñ Mädäniyät Xäzinälärendä bu atnada sezgä  ilebezneñ UNESKO Dönya Mädäniyät Miras isemlegennän mohim ber borıñğı şähärne tanıtaçaqbız.Afrodisias borıñğı şähäre- Ägäy töbägendä Aydın vilayätebezdä Nazilli yaqınnarında Geyre awılında urın ala.

Afrodita- Grek mifologiyäsendä maturlıq alihäse, şähärne- şuşı matur alihägä bağışlağan ide. Bezneñ êrağa qadär 2nçe yözyıldan başlap bu iseme belän iskä töşerelgän borıñğı Êlenistika häm Rim çorında zur ähämiyät qazanğan ide.  Ayıruça häykälçelek säñğätendä bik tanılğan  şähär dönyanıñ här poçmağına skulptorlarnı   häm xäykällärne cibärä ide.  Rim imperatorı Avgust : “Aziyada bu şähärne üzem öçen sayladım”,-digän ide.

Karya töbägeneñ başqalası bulğan diyärlek şähär ber bersennän qızıq monumentlar, kolonnalı Agorası belän, Tetrapilon-dürtle Qapqası bularaq  isemländerelgän monumental qapqası belän, stadionı belän böten iğtibarlarnı üzenä caläp itä. Şähär Afrodita ğibadätxanäse häm aña bağışlanğan  tantanaları belän tanıla ide.

 

Afrodisias borıñğı şähärneñ açıluı tulısınça ber oçraqlıq  äsäre .

Törkiyäneñ citeştergän iñ mohim fotoräsem säñğätçelärennän  Ara Gülär ber kön fotoräsemgä töşerü öçen töbäkkä kilä. Geyre awılında awıl keşelärneñ tözeleştä bik küp borıñğı taş häm kolonna qullanıluı iğtibarnı caläp itä.

Bolarnıñ qaydan alıp kilgänen sorağanda aña Borıñğı şähärneñ urını  kürsätelä. Räsemgä töşerä başlağan Ara Gülär bu fotoräsemnärne säñğätçe dusları belän urtaqlaşa. Ber Amerikan jurnalına fotoräsemnärneñ  cibärüe häm 1990 nçı yılda ülemenä qadär böten karyerasını  moña bağışlağan arxeolog Kenan Erimnıñ yazuları 1959nçe yılda başlatılğan qazılmalar belän dönyada tanıla başlana.

 

Şähärneñ iñ mohim tarixı äsäre bulğan Afrodita ğibadätxanäse Asurdan monda kilgän Asurlar tarafınnan üzeneñ maturlıq alihäläre bulğan İştarğa bağışlanğan ide. Bezneñ êrağa 1nçe yözyılında tözeleşe başlanğan ğibadätxanä Anadolunıñ İyon stile kolonna bizäkläre belän häm normaldän da artıq açıqlığı belän proyektlandırılğan ide.  Bezneñ êradan  soñ  130nçe yılında Rim imperatorı Adriyan tarafınnan izge alannı äyländerep alğan diwarlarnı tämamlap tögellängän ide.

Ğİbadätxanäneñ êçendä barı tik monaxlarğa kererğä mömkin bulğan izge alanda Afroditanıñ zur ber xäykäle bar ide. Ğibadätxanä 5 nçe yözyılda Xristiyanlıqnıñ täêsire belän çirkäwgä äyländerelgän zur külämdä zarar kürgän ide.

 

Afrodisias xäykäl sänğäte cähätennän da zur ähämiyätkä iyä. Monda citeşterelgän häm Aydın Ekolü dip bilgelängän köçle ber xäykäl  stile bar. Tarix buyınça mohim skulptorlarnıñ watanı bulğan bu cirlär  xäzerge köndä dä törle Xäykäl simpoziumlarına häm Çalıştaylarnı qabul itä.

Antik skulptorlarnıñ iñ iskitkeç äsäre Afrodisiasta xönärlärne kürsätü öçen yasalğan- Tetrapilon-Dürtle Qapqası.

 

Afrodisias borıñğı şähärdä Amerikalı, ingliz häm törek arxeologlarnıñ küp millätle räweştä başqarğan qazılmalarda barlıqqa kilgän äsärlär Afrodisias muzeyindä kürsätelä. 1979nçı yılda xezmät itä başlağan Muzey Xäykäl häm qabartu êşlär äsärläre belän qızıqsınu tudıra. 1987nçe yılda UNESKO Mädäniyät Miras isemlegenä kergän şähär 2004 nçe yılda belgeçlär tarafınnan barlıqqa kitergän jurineñ tawışları belän iñ yaxşı 10 borıñğı şähär arasına kergän ide.

 

Borıñğı şähärneñ östendä qorılğan Geyre isemle urnaşu üzägeneñ isemeneñ dä borıñğı töbäkneñ iseme bulğan Karya isemeneñ  törekçäläşterüe belän barlıqqa kilgäne uylanıla. Bu awılda Ägäy cireneñ tradiśion qunaqçıllığın häm Anadolu keşeseneñ ihlas küñeldän totışın sizä alasız.

 



Bäyläneşle xäbärlär