Ğiraq referendumı: citdi nӓticӓlӓre bulaçaq qurqınıç qarar

İlbaşı idaräse süzçese İbrahim Kalın mäqaläse

Ğiraq referendumı: citdi nӓticӓlӓre bulaçaq qurqınıç qarar

Ӓrbildӓge körd liderlığı Ğiraqnı bülep hӓm üzlӓren iň yaqın berlektӓşlӓre bulğan Törkiyӓdӓn çitlӓşterep, xalqınıň sӓyӓsi hӓm iqtisadi mӓnfӓğat’lӓren qurqınıç astına quya.

Ğiraq körd regional’ citӓkçelege 25nçe sentyabr könne qabul itkӓn bӓysezlek referendumın ütkӓrü qararı regional’ hӓm global’ krizisnı küptӓn çığarğan wazğiyӓttӓ. Aldağı könnӓrdӓ nӓticӓlӓreneň artuı kötelӓ. Ğiraqlı kördlӓr üzlӓren izolyaŝiyalӓw hӓm ireşelgӓn qazanışlarnı yuğaltu riskın qabul itte. Ӓrbilneň referendum qararın bӓysezlek öçenme yuğisӓ Bagdatqa qarşı üzen köçӓytü öçenme qabul itüe sorawı isӓ mӓs’ӓlӓdӓn çittӓ qaldı. Bu qararnıň citdi nӓticӓlӓre bulaçaq hӓm nӓticӓlӓr törle dӓrӓcalӓrdӓ xis itelӓçӓk.

22nçe sentӓbrdӓ uzğan Törkiyӓ Milli İminlek Şurası cıyılışı referendumnıň “legal’ bulmağan hӓm qabul itelmӓslek” buluın belderüçe açıqlaw belӓn azağına yaqınlaştı. Tramp citӓkçelege referendumnı “provokativ hӓm totrıqlılıqnı bozuçı” itep taswirladı. BMO İminlek şurası da oxşaş iskӓrtü urın alğan açıqlaw yasap, Ӓrbilne referendumnı ğamӓldӓn çığarırğa yӓisӓ kiçekterergӓ çaqırdı. Awrupa hӓm Farsı qultığı illӓre da oxşaş deklaraŝiyalӓr yasadı.

Ğiraqnıň bülenüen xuplawçı il yuq. İskӓrmӓ genӓ bar, ul da bulsa prem’yer-ministrları Netanyahu bӓysez Kördistannıň qorılışın açıq itep xuplağan İzrailder – töbӓkneň çınbarlıqları küz aldına quyılğanda kördlӓrne qanӓğat’ itӓr urınğa borçuğa saluçı hӓm şikle xuplawdır bu.

Xӓzerge waqıtta Bagdat bӓysezlek referendumına qarşı ber törkem adımnar yasadı. İran isӓ Sölӓymaniyӓ hӓm Ӓrbilgӓ hawa kiňlegen yaptı. Törkiyӓ törle çaralar östendӓ êşli. Qalğan illӓr dӓ zur ixtimal belӓn oxşaş totışlar kürsӓtӓçӓk.

Hiçşiksez, Ğiraqlı kördlӓr ğarӓplӓr, törekmӓnnӓr hӓm Ğiraq cӓmğiyӓten barlıqqa kiterüçe qalğan törkemnӓr qadӓr tınıçlıq, iminlek hӓm mullıqqa layıq. Alar da sönni hӓm şiğıy cӓmğiyӓtlӓre kebek ük zalim hӓm basım qullanuçı citӓkçelӓr qulında zolımğa duçar qaldı. Alar da Ğiraq cӓmğiyӓtenӓ törle şӓkellӓrdӓ öleş kertte.

Ӓrbilneň Bagdat belӓn bulğan töp kileşmӓwçӓnleklӓre legal’ nigezlӓrgӓ barıp totaşa. Çınında Bagdat barı tik Ğiraq körd regional’ citӓkçelegenӓ genӓ tügel, ӓ törekmӓnnӓr hӓm sönni ğarӓplӓrgӓ dӓ birgӓn ışanıç belӓn bӓyle hӓm sӓyӓsi mӓs’ӓlӓlӓrgӓ qarağan süzlӓrne cirenӓ citkermӓde. Hӓr ike Maliki xökümӓteneň mӓzhӓbi totışı Ğiraq cӓmğiyӓteneň bergӓ buluı öçen kirӓk bulğan ömet hӓm ışanıçnı beterde. Kördlӓr dӓ ğarӓplӓr hӓm törekmӓnnӓr kebek bu cawapsız hӓm üzqimmӓtle sӓyӓsӓtlӓrdӓn zıyan kürde.

Ğiraq körd regional’ citӓkçelege xӓzerge waqıtta üz parlamentı, bayrağı, iminlek köçlӓre, yӓgni pӓşmӓrgӓ köçlӓre, çik buyı hӓm tamğaxanӓ kontrole hӓm xӓtta aqça berӓmlege bulğan federal’ cirlek. Ğiraqta başqa bernindi törkemdӓ mondıy üzenöӓleklӓr yuq. Hӓm referendum qararı bu qazanışlarnı qurqınıç astına quya da inde.

Hӓr êtnik törkemneň üz millӓt-dӓwlӓtenӓ iyӓ buluı zarurlığı isӓ şik tudıruçı hӓm qurqınıç dӓğwadır. Monıň azağı yuq. Bu mantiq belӓn Awrupada, AQŞta, Afrikada hӓm Aziyada distӓlӓrçӓ yaňa dӓwlӓt qorıp bula. Tağın da tirӓn soŝial’, sӓyӓsi hӓm iqtisadi integraŝiya hӓm regional’ ittifaqlar millӓt mӓnfӓğat’lӓrenӓ tağın da yaxşı xezmӓt kürsӓtkӓn çorda illӓrne bülergӓ tırışunıň bernindi mӓgňӓse yuq.

Ğiraqlı kördlӓrneň legal’ borçuları Ğiraqnıň cir bötenlege hӓm sӓyӓsi möstӓqillege qısalarında qaralırğa tiyeş. Ğiraqnıň bülenüe töbӓk bolay da iksez-çiksez iminlek qurqınıçı astında bulğanda qurqınıç misal bulaçaq. Ğiraq konstituŝiyasenӓ kürӓ qanunsız bulğan referendum isӓ bernindi il yӓsiӓ xalıqara oyışma tarafınnan tanılmayaçaq.



Bäyläneşle xäbärlär