Terrorçılıq häm äf’yun säwdäse

“PKK/KCK” terror oyışmasınıñ äf’yun säwdäsendäge role

Terrorçılıq häm äf’yun säwdäse

Terrorçılıq häm äf’yun säwdäse

Dönyağa yanawçı qurqınıçlarnıñ berse bulğan narkobiznes könnän kön arta bara.Ayıruça yäş’lär häm kiläçäk näsellär öçen zur problema bulğan narkobiznes şul uq waqıtta säwdä yağı belän mänfäğät’ dairäläre öçen xezmät quyılmıyça, tir tükmiçä kilgän kerem häm terrorçılıq öçen finans çığanağı bulıp tora.

Soñğı yıllarda xalıqara oyışmalar tarafınnan dönya kürgän narkobiznes häm terror xisaplarında terror oyışmalarınıñ äf’yun säwdäse cinayät’lärennän tabış aluı häm bu tabışnı qoral, sıyınu-yäşäw, tuqlanu,êlemtä ,propaganda häm başqa ixtıyaclarnı qanäğat’länderü öçen finans çığanağı itep qullanuı turında mäğ’lümatlar urın ala.

Bötendönya narkobiznes xisaplarında dönya külämendäge äf’yun säwdäse külämeneñ yaqınça 320 milliard dollar buluı häm monıñ oyışqan cinäyät’ häm terror oyışmaları finans çığanaqlarınıñ möhim öleşen täşkil itüenä basım yasala. 2016 nçı yılğı Awrupa narkobiznes xisabında isä Awrupa Berlege külämendäge äf’yun säwdäse bazar qıymmäteneñ 24 milliard yevro buluı belderelgän.

Terror oyışmaları häm narkotiklar belän säwdä itüçelär arasında ike yaqlı mänfäğät’ mönäsäbäte buluın äytsäk yalğış bulmas. Narkotiklar belän säwdä itüçelär terrorçılarnıñ oyışmağa äwerelü ısulları, qoral belän täêmin itü häm yäşeren oyışmalarğa kerü mömkinleklärennän faydalanğanda terror oyışmaları narkobiznesnı kerem çığanağı itep qullana häm qara aqçanı aqlawda narkotik belän säwdä itüçelärneñ ısulları häm sälätlärennän bik kiñ faydalana. Äf’yun säwdäse häm terror - ber bötenneñ ayırılmaslıq öleşläre.

Şul bik açıq kürenä: terror oyışmaları qanunsız narkotiklar citeşterü häm satu yulı belän êşçänleklärenä aqça taba ,narkomannar artu säbäple milli köçneñ , keşeneñ yuqqa çığuına xezmät itä.  

“PKK/KCK”nıñ äf’yun säwdäse  êşçänlekläre

Ütkännärdä häm bügenge köndä Törkiyägä qarşı êşçänlek alıp barğan “PKK”/KCK”nıñ narkobiznestan zur aqçalar aluı häm narkotiklarnı êşläp çığaru belän säwdäneñ barlıq êtaplarında urın aluı  bilgelände. “PKK/KCK” terror oyışması narkotiklar citeşterü häm satunı ozaq waqıtlar Törkiyä häm dönya cämäğät’çelegennän yäşerep qaldı.

Monıñ belän bergä oyışmanıñ güyä citäkçeläreneñ totqarlanıp möhim mäğ’lümatlar urtaqlaşuları , soñğı yıllarda Törkiyädä häm başqa illärdä başqarılğan terror belän bäyläneşle narkotik operaśiyäläre näticäsendä “PKK/KCK” terror oyışmasınıñ narkobiznes cinayätendä qatnaşuı milli häm xalıqara cämäğät’çelek tarafınnan kürelde.

Oyışma liderları narkotiklar citeşterü häm satu êşçänleklären oyışma suğışçılarınnan häm cämğiyät’tän saqlarğa tırışa. Narkobiznesnıñ keşelek cinayäte buluın, monıñ oyışmanıñ propaganda êşçänleklärenä zıyan salaçağın häm yaña suğışçı namzätlärenä tiskäre yoğıntı yasayaçağın bik yaxşı belälär.

Terror oyışmasınıñ 1990 nçı yılda ütkärgän 2 nçe milli konferenśiyäsendä qabul itelgän güyä çik buylarında salım cıyı ,tovarlarğa qarap kontrabandistlardan (güyä) salım alu räweşendäge qarar oyışmanıñ küptän narkobiznes tarmağında urın aluın bik açıq kürsätä.

A. Öcalan terror oyışmasınıñ narkobiznes belän bäyläneşe xaqında 1999 nçı yılda birgän añlatmasında  üzeneñ narkobiznes başqarmawın, bu êş belän mataşuçılarğa yasaq salu kiräklegen, Zagros häm Maku töbäklärendä tuğanı Osman Öcalannı da kertep älege töbäklärgä cibärelgän oyışma citäkçeläreneñ äf’yun säwdäse belän şöğıl’länüen ,bu waqıyğalarnıñ kontrol’sez buluın citkerde.  

Terror ğamälläre başqaru häm tabış alu öçen narkobiznesnı ciñel häm tabışlı yul itep  kürgän “PKK/KCK” terror oyışması äf’yun säwdäseneñ här tarmağında professional’ êşçänlek başqara.Baştaraq narkobiznes êşçänleklärenä küz yomu häm iminleklären täêmin itügä komissiya alğan oyışma äf’yun säwdäse qazanışınıñ zurlığın añlap alğaç bu   êştä urın ala başlıy.

Narkomaniya belän köräşüçe büleklärneñ êşçänlege näticäsendä açıqlanğan faktlar bu analizlarnı quätläwçe êçtälektä bula. Bu isä PKK/KCKnıñ barı tik narkotik satuçılardan kilgän çığımnı üzläşterep kenä qalmıyça, bu pıçraq biznesnı başınnan alıp axırına qadär üz qulında totuın kürsätä. Şulay uq, terrorçılıq belän köräşüçe berämleklär dä PKK/KCKğa qarşı alıp barılğan operaśiyälärdä şaqtıy külämdä narkotik matdä tapqan. Şul räweşle 1980-2017nçe yıllar arasında PKK/KCK terrorçı oyışmaları belän bäyle 414 narkoterror operaśiyäse tormışqa aşırılğan, alarda 1325 söbhäle, un meñnärçä kilogramm   narkotik matdä qulğa alınmış. Bu sannar terrorçı oyışmanıñ narkobiznes êşenä niqadär tiran kerüen kürsätä:       

  • Narkotiklarnı üsterü, yasaw, taşu häm satunı turıdan-turı üz küzätüläre astında totalar,
  • Narkotik çığaruçılar yäisä ilebez çikläre aşa narkotik maddä taşığan häm zakonsız ütärgä mataşqan böten şäxes  häm oyışmalardan salım iseme astında aqça cıyalar,
  • Awrupada narkotik taratu häm uramda satuda zur urın alıp toralar,
  • PKK/KCKnı xäbärdar itmiçä narkotiklar belän säwdä itkän şäxes häm törkemnärneñ tovarların tartıp alalar,
  • Narkotik citeşterüçe oyışmalarğa urın häm saq täêmin itälär,
  • Könçığış häm kön’yaq-könçığış Anadolu töbäklärendä zakonsız kinder igüdä aktiv rol’ uynıylar,
  • PKK/KCKnıñ narkotik säwdäse belän bäyle operaśiyälären oyışma êçendäge ayırım törkemnär başqara häm başqa terrorçılar monı belmi

Oyışma zakonsız kinder igüne bu êştäge iñ keremle yünäleş itep kürä. Ayıruça könçığış häm kön’yaq-könçığış Anadolu töbäklärendäge qırlarda kinder üsterep, annan marixuana yasap satıp aqça êşlilär. Monnan tış, yänäşädäge awıl keşelären dä kinder üsterergä mäcbür itälär.

Terrorçılar berara Livannıñ Bekaa üzänlegendä kinder häm mäk citeşterep, alardan laboratoriyada narkotik yasıy ide. Xäzer isä Tön’yaq Ğıyraq lager’larında häm Törkiyägä yaqın çik buyı awıllarında narkotik citeşterep satıp alıçuğa ireşterälär.

İlebez, geografik urnaşuınnan, narkotik matdälär çığaruçı töbäklär belän bu matdälärne qullanuçı bazarı bulğan töbäklär arasında küper şikelle. Dön’yadağı narkotik matdälär çığaruçı  iñ möhim üzäklär Äfğanstan, Paqıstan häm İran. Törkiyä alar belän Awrupa arasında kiçü noqtası. Bu marşrut “Balkan yünäleşe” dip atala. Häm PKK/KCK terrorçıları bu narkotiklar ağımı uzuçı yulnı kontrol’dä tota. Başqalardan yasaq cıyalar, üzläreneñ tovarların da ber awırlıqsız şul yuldan taşıylar.

PKK/KCK terrorçıları narkobiznesnı satuçılardan häm çığaruçılardan yasaq cıyaraq başlıy. Soñğı waqıtlarda isä narkotiklarnıñ Awrupa uram bazarın kontrol’ itügä qadär barıp citkännär. Oyışma Awrupada narkotiklarnı taratu êşe belän şäxsän şöğıl’länä. Tıyılğan matdä bäyälärennän alınuçı yuğarı kerem - oyışmanıñ uramda sata başlawınıñ iñ möhim säbäbe.  

Şul räweşle, Berläşkän Patşalıqta urnaşqan Henri Djekson Sosayti töşençä oyışması tarafınnan açıqlanğan “Onıtılğan çit il suğışçıları: Süriyädäge PKK” isemle xisapta da PKK/KCKnıñ Awrupadağı iñ möhim kerem çığanaqları arasında narkobiznesnıñ buluı häm İrannan kilüçe narkotiknıñ Törkiyä aşa Awrupağa küçerelep, mondağı bäyläneşle keşelär yärdämendä taratıluı citkerelä.

PKK/KCKnıñ narkobiznes belän bayle xalıqara oyışma häm çit illärneñ raslawları

Xalıqara çığanaqlarda PKK/KCKnıñ iñ möhim kerem çığanaqlarınnan berseneñ narkobiznes buluına qarağan şaqtıy näricä häm isbat bar. BMOnıñ Narkotik häm cinayät’ ofisı Urta Aziya, Äfğanstan häm qalğan illärdän Awrupağa narkobiznesnıñ yıllıq 5 milliard dollarlık tabış kiterüen çamalıy häm Awrupalı ber küzläw analitiğına kürä bu tabışnıñ yartısı PKK/KCKğa kitä.

1992 yılda bar dönyada oyıştırılğan 41 narkotik operaśiyasennän 23endä totılğan ğayeplelärneñ PKK/KCK belän bäyläneşe bulğan çorlar İNTERPOL terkäwlärendä bar. Germaniya, İspaniya, İtaliya, Şveyśariya, Franśiya häm Törkiyädä 1990nçı yıllarda başqarılğan operaśiyalärdä tonnarça narkotik qulğa töşerelde. İNTERPOL terkäwenä kürä Awrupa - narkotik bazarı. 1992 yılda 80% tiräse, 1994tä 60-70% tiräse PKK/KCK tarafınnan citäklängän.

Soñğı yıllarda İNTERPOL Germaniya, İtaliya, Hollandiya häm İspaniyadağı törle körd törkemnäreneñ narkobiznesın küzätep bara. Bu törkemnärneñ PKK/KCK belän mönäsäbätläreneñ buluı uylanıla. Oyışma Törkiyä häm Tön’yaq Ğiraqta narkotik laboratoriyalären êşlätüçe törkem bularaq belenä. PKK/KCK könbatış Awrupadağı körd narkotik satuçılardan da salım cıya.

PKK/KCKnıň narkobiznesta Awrupadağı mömkinleklӓren qullanıp, AQŞqa da narkotik satuı belenӓ. Oyışmanıň 1996 yılda ber gram geroinnı 350 dollarğa AQŞ bazarına cibӓrüe belӓn bӓyle mӓğlümat bar. PKK/KCK terror oyışmasınıň Ӓfğanstannan ğına Awrupağa baruçı ӓfğan geroinınnan da yıllıq 50-100 million dollar arasında kerem aluı xalıqara mediada urın ala, bu keremneň barlığı 1 milliard yarım dollarğa citüe çamalana.

PKK/KCKnıň narkobiznesı oxşaş separatist oyışmalar belӓn EUROPOLneň 2011 yılğı Terrorçılıqnıň wazğiyӓte hӓm awışları xisabında da bar. Xisapqa kürӓ PKK/KCK terrorçı êşçӓnleklӓren finanslar öçen narkobiznes hӓm oxşaş cinayӓtlӓrne başqara. Oxşaş rӓweştӓ EUROPOL tarafınnan 2013 yılda açıqlanğan “TE-SAT” xisabında törek tikşerenü xisaplarınıň PKK/KCKnıň terror höcümnӓren finanslaw maqsatı belӓn narkobizneska kerüen kürsӓtüe, oyışmanıň Törkiyӓ çigen uzğan narkotik satuçılarınnan alğan salımnar aradaşçılığı belӓn aqça cıyuı, ayıruça narkotiklarnıň Törkiyӓ aşa küçerelüe, Awrupa Berlegenӓ ireşterelüe, Awrupa Berlegendӓ taratıluı hӓm satıluınıň hӓr êtabındağı tabışlardan öleş aluı citkerelӓ.

NATOnıň 2007 yılğı komitet cıyılışındağı xisabında narkobiznesnıň PKK/KCKnıň iň tabışlı kriminal’ êşçӓnlek buluı, Paqıstandağı narkotiknıň citeşterelüennӓn alıp Ğiraqta taratıluına, uramnarda satıluınnan alıp PKK/KCK tarafınnan Awrupada salım cıyıluğa qadӓr oyışmanıň narkobiznesnıň hӓr êtabında urın aluı belderelӓ.

AQŞtağı Narkotik belӓn körӓş departamentınıň küzlӓw xisabına kürӓ PKK/KCKnıň narkotiktan kerem tӓêmin itü ısulı: geroin citeşterü, narkotik satuçılarınıň çit illӓrdӓ salım cıyu hӓm Awrupada geroin bazarlarınıň möhim öleşen kontrol’ itü. Narkotik belӓn körӓş departamentı citӓkçese Asa Hatçinson PKKnıň Törkiyӓneň Kön’yaq könçığış töbӓgendӓ narkotik küçerüdӓn salım cıyuın hӓm narkotik satuçılarnı saqlawın citkerӓ. Narkotik belӓn körӓş departamentı xisaplarında tübӓndӓgelӓr urın ala: “Terror oyışması PKK/KCK Törkiyӓ xökümӓtenӓ qarşı terror xӓrӓkӓten xuplar öçen geroin citeşterü hӓm narkobiznesnı qullana.”

Amerika Quşma Ştatları Qazna ministrlığı 2009nçı häm 2011nçe yıllarda Murat Qarayılan, Ali Riza Altun, Zöbäyer Aydar, Cämil Bayıq, Duran Qalqan, Rämzi Qartal, Sabri Oq häm Adäm Uzunnı sankśiyälängän çit il narkotik satuçıları bularaq iğ’lan itte häm, şulay itep, PKK/KCKnıñ cinayät’çel yöze xalıqara mäydanda faş itelde.

 Oxşaş oçraq- 2012nçe yılda AQŞ Qazna ministrlığınıñ çit il aktivların kontrol’ büleme PKK/KCK terrorçıları Zäynetdin Gäläri, Çerkez Aqbulut häm Ömär Boztäpäne Awrupa häm ayıruça Moldovadağı narkotik trafigınıñ cawaplıları bularaq belderä häm sankśiyälängän narkotik satuçılar bularaq iğ’lan itä.     

AQŞ däwlät departamentı tarafınnan çığarılğan Xalıqara narkotiklarnı kontrol’dä totu xisabınıñ 2016nçı yılğı sanında isä Äfğanstannan Törkiyägä suzılğan narkotik trafigında bik küp kört häm iranlınıñ qulğa alınuı, alarnıñ PKK/KCKğa yärdäm itüläre häm 2015nçe yılda Törkiyä şähärlärendä häm Awrupada älege oyışma äğ’zalarınıñ küp kenä operaśíyälär oyıştıruı telgä alına.  

Böyekbritaniyanıñ Xalıqara kriminal’ küzläw oyışması mäğ’lümatlarına kürä, PKK/KCK böten Awrupa berleğendä satılğan geroinnıñ yartısın turıdan-turı kontrol’dä tota. Monnan alar 1988nçe yılda 85 million dollar kerem alğan.  

Germaniya prokuraturası Awrupada qulğa êläkkän narkotiklarnıñ 80%ınıñ PKK/KCK belän bäyle buluın alğa sörä. Germaniya Tışqı êşlär ministrı Sigmar Gabriêl’neñ 2017nçe yılda: “PKK/KCK terrorçı oyışmasınıñ Germaniyada qoral häm narkotik säwdäsenä tiran kerüe häm bu säbäple tıyıluı, alarnıñ finans çığanaqların kipterü Germaniyä faydasına buluı” turındağı tarixi belderüe PKK/KCKnıñ narkotiklar belän bäyläneşen açıqlıy.    

Franśiya oyışması Kriminologiya institutı tarafınnan 1995nçe yılda çığarılğan xisap PKK/KCK terror oyışmasınıñ narkotik sektorındağı urının kürsätä. Anda oyışma belän narkokartel’lär arasında “biologik, säyäsi häm cir astı dön’yası” bäyläneşläre buluı bäyan itelä. Şul uq yılnı “Kördistan demokrat” partiyäse liderı Mäsud Barzani da PKK/KCKnıñ narkotik satu belän şöğıl’länüen söyläde.       

İtaliya finans poliśiyäseneñ 1998nçe yılğı mäğ’lümatlarına kürä, PKK/KCK xalıqara narkotik äyläneşenä kerä.  Monnan tış, qaçaq säwdäse belän çit ildäge törek êşquarların saqlawdan zakonsız kerem ala.     

Yomğaq

Añlaşılğança PKK/KCK terrorçı oyışması turıdan-turı häm tulayım narkotik säwdäsennän kerem ala. Törkiyädä tormışqa aşırılğan bik küp terrorçılıqqa qarşı operaśiyälärdä narkotik matdä qulğa töşerelä. Häm kiresençä, narkotiklarnıñ zakonsız äyläneşenä qarşı çaralarda terrorçı oyışma äğ’zaları êläkterelä. Bu wäzğıyät’ PKK/KCK terrorçı oyışma belän narkotiklar säwdäse arasındağı bäyläneşne açıqtan-açıq kürsätä.   



Bäyläneşle xäbärlär