تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (41)

ایران و تورکیه تخمینن دؤرد یوز ایله یاخین مدت‌دیر کی، دییشمه‌ین 560 کیلومترلیک بیر مرزی پای‌لاشان ایکی بؤلگه‌سل گوج

تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (41)

تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو (41)

-----

عراق و سوریه‌ده باش وئرن آکتوال حادثه‌لر یاخین شرقین ایکی بؤلگه‌سل گوجونو بیر-بیرینه یاخینلاشدیریر. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا تورکیه و ایران آراسین‌داکی یاخینلاشماغی تحلیل ائدجگیک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو‌نون آراشدیرماچیسی دوکتور جمیل دوغاچ ایپک‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائدیریک.

--------

ایران و تورکیه تخمینن دؤرد یوز ایله یاخین مدت‌دیر کی، دییشمه‌ین 560 کیلومترلیک بیر مرزی پای‌لاشان ایکی بؤلگه‌سل گوج. تورکیه‌نین ایراندا حاضیردا تهران سفیرلیگی‌نین یاناشی، تبریز، اورمیه و مشهد باش کونسوللوق‌لاری فعالیت گؤستریر. ایران ایسه تورکیه‌ده آنکارا سفیرلیگی‌نین یاناشی، ایستانبول، ارضوروم و ترابزون باش کونسوللوق‌لاری تمثیل اولونور. تورکیه ایرانلا ایکیطرف‌لی موناسیبت‌لرینی، ایچ ایشلرینه قاریشماماق، قارشی‌لیق‌لی حؤرمت و مهریبان قونشولوق پرینسیپ‌لری اساسیندا اینکیشاف ائتدیرمگی هدفلییر. خصوصیله سون دؤورده قارشی‌لیق‌لی اولا‌راق تشکیل اولونان یوکسک سویه‌لی سفرلرله، سیاسی دیالوقون، ایکیطرف‌لی علاقه‌لرین هر ساحه‌ده و بؤلگه‌سل مسئله‌لرده ایرلیلدیلمه‌سی ایستیقامتینده تلاش گؤستریلیر.

قیسا بیر مدت اوّل شما‌لی عراقدا آپاریلان موستقیل‌لیک رفراندومونون یاراتدیغی نتیجه‌لردن بیری، ایکی اؤلکه بیر-بیرینه یاخینلاشدیرماسی اولدو. بو یاخینلاشماغی یاخین شرقده یئنی بیر اتفاقین یارانماسی شکلینده دگرلن‌دیرن‌لر وار. حاضیردا بو یاخینلاشماغی اتفاق اولا‌راق آدلاندیرماق اوچون چوخ تئزدیر. آنجاق ایکی اؤلکه آراسین‌داکی یاخینلاشما اتفاقا گئتسه ده سورپریز اولماز.

اوزون ایللردیر تورکیه و ایران، جنوب-شرقی آسیا مکانیندا، قافقازدان اورتا آسیایا، اورا‌دان اورتا شرقه اوزانان چوخ گئنیش بیر ساحه‌ده رقابت ائدیر. رقابت هئچ بیر زامان اورتا‌دان قالخمادی. آنجاق ایکی دولتین سعد آباد پاکتی و بغداد پاکتی کیمی امنیت اؤنجه‌لیکلی پروسس‌لرده، RCD, D-8, ECO کیمی ایقتیصاد و تیجارت مرکزلی تشکیلات‌لاردا امکداش‌لیق ایچینده اولدوغونو دا بیلیریک.

تورکیه پرزیدنتی رجب طیب اردوغانین قیسا مدت اؤنجه رئاللاشدیردیغی ایران سفری بو باخیم‌دان یاخین شرقده دقت‌لری تورکیه-ایران علاقه‌لرینه چکیب. اردوغانین سفری عرفه‌سینده تورکیه‌نین باش قرارگاه رئیسی ژنرالی حولوصی آخارین ایران سفری و آوقوست آییندا ایران باش قرارگاه رئیسی محمد باقری‌نین تورکیه سفری ایله علاقه‌دار سون دؤورده ایکی اؤلکه موناسیبت‌لرینده امنیت یؤنونون چوخ اؤنه چیخدیغینی دئیه بیلریک.

بو گون عراق و سوریه‌نین پارچالانماسی ایستیقامتینده گئدیش آنکارا و تهرانی بیر-بیرینه یاخینلاشدیریر. شما‌لی عراقدا حیاتا کئچیریلن غیری-قانونی رفراندوم سونراسی توتولان اورتاق موضع بو یاخینلاشمانین داها یوکسک سویه‌یه چیخاجاغی یؤنون‌دکی آچیقلامالاری موشاییت اولونور. بو کونتکس‌ده پرزیدنت اردوغانین دؤردونجو یوکسک سویه‌لی امکداش‌لیق شوراسی‌نین ایجلاسی اوچون تهران سفری توپلومدا چوخ اهمیت‌لی گؤرونور. اردوغانین بو سفرینده توریزم‌دن بانک‌ا، گؤمروک‌خانا‌لارا و گازا قدر ایقتیصادی امکداش‌لیق موضوعسوندا بیر چوخ ایمضا آتیلدی. آیریجا 30 میلیارد دو‌لارلیق تیجارت حجمی و میلی پول‌لارین ایستیفاده ائدیلمه‌سی مسئله‌لری اؤنه چیخدی. علاوه اولا‌راق شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگی‌نین رفراندوم قرارینا قارشی نئجه بیر

سیاست تطبیق اولوناجاغی و سوریه‌دکی چاتیشمازلیق بؤلگه‌سینین کونترولو دانیشیق‌لارین چرچیوه‌سینی تشکیل ائدیب. بو وضعیت ایکی اؤلکه‌نین ساوونما و کشفیات ساحه‌لرینده یاخین بیر امکداش‌لیق آختاریشیندا اولدوغونو گؤستریر.

آنکارا و تهران، بغدادین اربیل قارشی آلماق ایستدیگی تدبیرلره دستک وئره‌رک حمایه ائتدیگی سهو‌دن گئری قایتارماغا قرارلی. اردوغانین تهراندا ایران لیدرلریله گؤروشمه‌لرینده بؤلوشدوگو گؤروشمه‌لر و آچیقلادیق‌لاری قرارلار بونو گؤستریر. مسئلن، اردوغانین، بارزانی‌نین گیریشدیگی سالدیری‌نین آرخاسیندا ایسرائیلین و آمریکانین اولدوغو باره‌ده ایران‌لی لیدرلرله اورتاق بیر مضع نوماییش ائتدیرمه‌سی دقته دگر. تهران گؤروشمه‌لرینده آلینان اؤنملی بیر قرار دا بارزانی رهبرلیگینه قارشی تحریم‌لرین آغیرلاشدیریلماسی. بو یئنی آغیر تحریم‌لرین نه اولاجاغی بو آن اوچون غیری-معین. خصوصیله تورکیه بو مسئله‌ده ایندییه قدر تمکین‌لی داوراندی و بو موقعیتینی داوام ائتدیرمه‌سی ده گؤزلنیلیر.

بعضی غرب اؤلکه‌لری‌نین یاخین شرق سیاستی‌نین بیر واسطه‌سی کیمی دستکلدیگی پ.ک.ک/پ.ی.د کیمی ترور تشکیلات‌لاری عراق و سوریه‌ده موختلیف نایلیت‌لر الده ائدیب. بو نایلیت‌لر تورکیه و ایرانی، بو اؤلکه‌لر اوزرین‌دن یاشادیق‌لاری فیکیر آیری‌لیق‌لارینی بیر کنارا قویوب امنیت ساحه‌سینده امکداش‌لیق ائتمه‌یه مجبور. بو مقامدا بؤلگه‌ده تورکیه‌نین حیاتی ماراق‌لارینی گؤرممزلیگه ووران تورکیه‌نین غرب موتتفیق‌لری‌نین، آنکارا موسکوا و تهران ایله بیرلیکده ایشلمه‌یه اولدوق‌لارینی آرتیق گؤرمه‌لری لازیم‌دیر. چونکی باش وئرن‌لر تورکیه اوچون ابدیت مسئله‌سی. بو وضعیتی تورکیه‌نین غرب‌لی موتتفیق‌لری درک ائتمه‌لی و موتتفیق‌لیگی‌نین واجیب‌لیگینی یئرینه یئتیرمه‌لی‌دیر. عکس حالدا تورکیه‌نین ایران و روسیا ایله یاخینلاشماسی قاچیلماز بیر حادثه اولور.

تورکیه و ایران حاضیردا منطقه‌ده اؤزلرینه یؤنه‌لن تهدیدلرین فرقینده. بو سببله آراسین‌داکی یاخینلاشما داوام ائده‌جک‌دیر. بو یاخینلاشماغی هر ایکی اؤلکه‌نین اورتاق امنیت قایغی‌لاری سورعتلندیریر. ایکی اؤلکه‌نین، سوریه و عراق مسئله‌سینده گیردیک‌لری اوستونلوک موباریزه‌سی، هر ایکی‌سی‌نین ده اراضی بوتؤو‌لوگونو تهدید ائدن پ.ک.ک-نین گوجلنمه‌سینه یول آچدی. بلکه ده بو سبب‌دن آرتیق امکداشلیغا گئتمه‌لری مجبوری حالا گلدی. بس آنکارا و تهرانین، بیر-بیری‌لرینه قارشی تاریخ‌دن گلن رقابت‌لرینی بیر کنارا قویوب بو دفعه چوخ اتفاقا توتما‌لاری مومکون اولوب اولاجاق می؟ بونو نوبتی پروسه‌ده منطقه‌ده باش وئره‌جک پروسس‌لر گؤستره‌جک.

-----

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو‌نون آراشدیرماچیسی دوکتور جمیل دوغاچ ایپک‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائتدیک.



ایلگیلی‌لی خبرلر