تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(43)

عراق حکومتی اولوسلار آراسی حقوقا ضد اولا‌راق حیاتا کئچیریلن رفراندومون آردین‌دان شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه قارشی مداخیله ائتدی و شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه تخمینن 2003 سرحدلرینه دوغرو چکیلمه‌یه باشلادی

تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(43)

تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(43)

 

عراق حکومتی رفراندومون آردین‌دان شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه قارشی خبردارلیق‌لارینا عملی مداخیله‌یه چئویردی. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا بو مداخیله و بؤلگه‌یه عکس اولونما‌لارینی تحلیل ائدجگیک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو‌ آراشدیرماچی‌سی دوکتور جمیل دوغاچ ایپک‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائدیریک.

کئچید:

عراق حکومتی اولوسلار آراسی حقوقا ضد اولا‌راق حیاتا کئچیریلن رفراندومون آردین‌دان شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه قارشی مداخیله ائتدی و شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه تخمینن 2003 سرحدلرینه دوغرو چکیلمه‌یه باشلادی.

بس بو نقطه‌یه نئجه گلدی؟ قیساجا خاطیرلایاق: داعشین اورتایا چیخیشییلا بغداد حاکمیتی ضعیفله‌دی. شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه، داعشین اورتایا چیخیشینی فورصت بیله‌رک آنایاسال سرحدلرینی آشدی. کرکوکده تام نظارت ائدن شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه منشأ‌لی قروپ‌لار، دیگر موباحیثه‌لی بؤلگه‌لرده ده وارلیغینی و قودرتینی محکملندیردی. بارزانی، عراق مرکزی حکومتی‌نین ضعیفلیگین‌دن و گوج بوشلوغون‌دان ایستیفاده ائتدی. شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه، سینجاردان خانقین‌ه قدر اوزانان بیر خط اوزرینده بیر چوخ نقطه‌نی اولوسلار آراسی کوالیسیونون هاوا دستگی سایه‌سینده داعشدن اله کئچیردی. شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه، کونترول ائتدیگی یئرلری اؤز بؤلگه‌سینه قاتدیغینی و ترک ائتمیه‌جگینی اعلان ائدیب. رفراندوم، بو پروسه‌سین سون نقطه‌سی اولدو.

رفراندومون کئچیریلمه‌سینه قارشی چیخان گوجلره باخمایا‌راق، بارزانی‌نین رفراندوم قرارینی حیاتا کئچیرمه‌سی، اؤز بازاسیندا بؤیوک بیر ظفر اولا‌راق گؤرولدو. خصوصیله، و اونو دستکله‌ین بعضی غرب اؤلکه‌لرینده بو اوغورون آرتیق موستقیل‌لیگی ایله برابر گتیرجگی دوشونولرکن، قارشی آددیم‌لار گلمه‌یه باشلادی. عراق حکومتی، شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینی رفراندوم نتیجه‌لرینی لغو ائتمه‌سی باره‌ده خبردارلیق ائدرکن اؤلکه داخیلین‌دکی حقوقی پروسس‌لری ایشه داوام ائتدی. بو مدت عرضینده، تورکیه و ایران آراسیندا یوکسک سویه‌لی گؤروشمه‌لر کئچیریلیب. بو دانیشیق‌لارین نتیجه‌سینده عراق حکومتینه تام دستک قراری چیخدی. بو چرچیوه‌ده عراق حکومتی خبردارلیق‌لارینی عملی مداخیله‌یه چئویردی. مداخیله قیسا مدتده نتیجه وئردی و شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگینه هاراداسا 2003 سرحدلرینه دوغرو چکیلمه‌یه باشلادی.

موداخیله‌دن بیر گون اوّل "قانونون سون دامجی‌سینا قدر" ساواش ائدجگینی مطبوعاتا آچیقلایان پئشمرگه-لر عملی موداخیله باشلایاندا کوچه آرا‌لاریندا رسمی پالتارلارینی چیخارا‌راق قاچدی‌لار. عراق مرکزی حکومتی‌نین بایراغی رسمی بینا‌لارا چکیلدی. بارزانی پلاکارت‌لاری جیریلیب. شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگی سمبول‌لاری یئرلرده سوروکلندی. باش وئرن شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگی اوچون تام بیر مغلوبیتدی. بارزانی‌نین باشکند اعلان ائتمگی خیال ائتدیگی کرکوک بیر نئچه ساعت عرضینده مرکزی حاکمیت طرفین‌دن کونترول آلتینا آلینیب. موستقیل‌لیک خیا‌لی ایسه بیر باشقا باهارا قالدی.

کرکوک، عراق حکومتی ایله (کوردستان یورد سئورلر بیرلیگی) آراسین‌داکی موقاویله ایله عراق اوردوسونون و حشدی شعبی کونترولونا کئچدی. سونرا موباحیثه‌لی بؤلگه‌لرین گئری قالانیندا دا سرعت‌لی بیر دییشیک‌لیک باش وئردی. عراق‌لی گوجلر کرکوک‌دن شرقه دوغرو، طوزخورماتو و دیاله‌دکی موباحیثه‌لی بؤلگه‌لرده نظارتی اله کئچیردی. غربده موصول شمال و غرب کندینی احاطه ائدن ساحه‌ده ده عراق حکومتینه صادق گوجلر سرعت‌لی گئتدی.

20  اوکتوبردا عراق اوردوسو اربیل-کرکوک یولو اوزرین‌دکی ان کریتیک یاشاییش اولان تورکمن محلی آلتین کؤپرو-نو؛ موصول باراژی یاخینلیغیندا یئرلشن زومار و اطرافین‌داکی نفت ساحه‌لرینی؛ رابیعه سرحد قاپی‌سی و شمالدا تورکیه سرحدینه دوغرو اولان یولو نظارتی آلتینا آلماغا باشلادی. بورادا عراق اوردوسونون اوچ هدفی وار ایدی: اهمیت‌لی نفت ساحه‌لرینی نظارت آلتینا آلماق؛ تورکیه عراق و سوریه-عراق سرحد نظارتینی تامین ائتمک؛ کوردستان دموکرات بیرلیگی‌نین تأثیر ساحه‌سینی احاطه ائتمک.

شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگی‌نین یاشادیغی بو بؤیوک فیتنه-فسادین سببکاری بارزانی. رفراندوما گئدرکن تورکیه و ایرانین خبردارلیق‌لارینا قولاق آسمادی. اؤز نیظامی و سیاسی گوجونو دوزگون آنالیز ائتمه‌دی. آرخاسین‌داکی غرب دستگینی اولدوغون‌دان چوخ گؤردو، بو دسته‌یه چوخ گووئندی. عاغلییلا دئییل دویغولارییلا حرکت ائتدی. و بو یانلیش حساب کرکوک‌دن قاییتدی.

بو پروسسده تورکیه و ایران، عراق حکومتینه قارشی بیر تنقید ائتمیر، عکسینه آچیق امکداش‌لیق مساژلاری گؤندریر. آنکارا و تهرانین بغدادا وئردیگی دستگین کسیله‌جگینه دایر هئچ بیر ایشاره یوخ‌دور. حتی یاخین زاماندا تورکیه ایله عراق آراسیندا نیظامی امکداشلیغین آرتماسی مومکون‌دور.

عراقدا باش وئرن پروسسین نتیجه‌لری اصلینده تورکیه‌نین تام دا ایستدیگی کیمی اولدو. رفراندوم زیبیله گئتدی، تورکمن شهری کرکوک شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگی رهبرلیگی‌نین باسقیسیندان خیلاص ائدیلیب، مرکزی حکومتین کرکوکده حاکم اولماسی تورکمن‌لره نفس آلدی. حاضیردا عراق حکومتی آچیق بیر اوستونلوک قوردو آنجاق هر شئی بیتمیش دئییل. چاتیشما‌لار داوام ائدیر.

دیگر طرف‌دن تورکیه، عراق سرحدینده مستقیم مرکزی حکومت ایله علاقه قوراجاغینی آچیقلادی. یئنی بیر سرحد قاپی‌سی‌نین قورولاجاغی و کئچمیش قاپی‌نین بغدادا تسلیم ائدیله‌جگی آیدین. اما تورکیه اوچون پروبلمین یگانه اؤلچوسو کرکوک و یا موباحیثه‌لی اراضی‌لر دئییل. تورکیه، کوردستان دموکرات پارتی‌نین ضعیفلمه‌سی یارانان بوشلوغون ترور تشکیلاتی پ.ک.ک طرفین‌دن دولدورولا‌جاق‌دیر ناراحات‌لیق دویور. پ.ک.ک-نین شما‌لی عراق بؤلگه‌سل رهبرلیگیندکی ایچ ایغتیشاشی اؤز تبلیغاتینا آلت ائتمه‌یه چالیشدیغی گؤرونور. آنجاق بو پروسس پ.ک.ک-نین سوریه‌دکی گوجلنمه‌سینه علاوه اولا‌راق عراقدا دا تأثیر ساحه‌سینی گئنیشلندیرمه‌سی ده نتیجه‌لنه بیلر. پ.ک.ک-نین گوجلنمه‌سی عراق اوچون غیری-ثابت‌لیک قایناغی اولور. بئله‌لیکله، تورکیه‌نین بو پروسسی یاخین‌دان تعقیب ائتمه‌سی ضروری‌دیر. بو نقطه‌ده تورکیه‌نین عراق ایله امکداش‌لیق ایچری‌سینده عراق اراضی‌سینده پ.ک.ک ترورونا قارشی موباریزه‌سینی آرتیرماسی سورپریز اولماز.

------

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلار آراسی ایلیشکیلر بؤلومو‌ آراشدیرماچی‌سی دوکتور جمیل دوغاچ ایپک‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائتدیک.



ایلگیلی‌لی خبرلر