تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(44)

داعشین داها اوّل دونیانین موختلیف مکان‌لاریندا حیاتا کئچیردیگی سالدیری‌لارین عکسینه، بو دفعه مذاکیره اولونان سوال بو: داعش یاخین شرق‌دن اورتا آسیایا دوغرو بیر می دییشیر؟

تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(44)

تورکیه پنجره سیندن اورتادوغو(44)

---

2017-جی ایلده داعشین حیاتا کئچیردیگی ترور سالدیری‌لاری تورکیه‌ده، یاخین شرقده و آوراسیادا اؤنم‌لی گوندم ماده‌لرین‌دن بیری اولدو. سون دؤورده آپاریلان موباحیثه‌لرده یاخین شرقده اولدوغو کیمی، اورتا آسیادا دا بؤیوک بیر داعش تهدیدین‌دن بحث ائدیلیر. بیز ده بو هفته پروقرامیمیزدا بو مسئله‌نی آیرینتی‌لاری تحلیل ائدجگیک.

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلار آراسی ایلیشکی‌لر فاکولته‌سین‌دن دوکتور جمیل دوغاچ ایپگ‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائدیریک.

-------

2016نی 2017یه باغلایان یئنی ایل گئجه‌سی ایستانبولون مشهور گئجه کلوبو رئینا-یا داعش طرفین‌دن تشکیل اولونان و 39 نفرین اؤلدوغونو ترور سالدیرینی دقت‌لری یاخین شرق و آوراسیا مکانینا چئویردی. بو گون ده یاخین شرق و اورتا آسیادا داعش وارلیغی سبب و نتیجه‌لری موباحیثه ائدیلمه‌یه داوام ائدیر. داعشین داها اوّل دونیانین موختلیف مکان‌لاریندا حیاتا کئچیردیگی سالدیری‌لارین عکسینه، بو دفعه مذاکیره اولونان سوال بو: داعش یاخین شرق‌دن اورتا آسیایا دوغرو بیر می دییشیر؟

داعشین ترور سالدیری‌لارینی تشکیل ائدن میلیتان‌لاری‌نین اتنیک باخیم‌دان چوخ مورکب بیر قورولوشو اولماسینا باخمایا‌راق، موباحیثه‌لر اساساً تورک کؤکنلی خالق‌لار اوزرین‌دن آپاریلیر. بو دارتیشما‌لرده اساساً اورتا آسیانین داعشین یئنی پایگاهی/ مرکزی اولدوغو ادعا ائدیلیر. بس بو دوغرودورمو؟ بو هفته پروقرامیمیزدا بو مسئله‌یه آیدین‌لیق گتیرمک ایستییریک.

داعش بو گونه قدر یوزلرله ترور ائلمینده اولوب. آنجاق سون زامان‌لاردا سالدیرینی تؤره‌دن ترورچونون اتنیک گؤکنی و تابعیتی چوخ گوندمه گلیر. بس نیه؟ بو سوالا جواب وئرمزدن اوّل داعش میلیتان‌لاری‌نین اؤلکه‌لره گؤره بؤلگونو ائدن ایکی ایشه نظر سالاق.

2016 مارس آییندا درج ائدیلمیش معلومات‌لارا گؤره داعشه قاتیلان خاریجی ساواشچی‌لارین تابعیت‌لرینه گؤره سیرالانماسیندا ایلک اون اؤلکه و سای‌لار بو شکیلده:

تونیس 6500

سعودی عربیستانی 2500

روسیا 2400

اوردون 2250

تورکیه 2100

فرانسا 1700

مراکش 1350

لبنان 900

میصر 800

آلمانیا 760

(Kaynak: The Telegraph, Iraq and Syria: How many foreign fighters are fighting for Isil?)

2015-جی ایلده نشر اولونموش بیر آراشدیرمایا گؤره ایسه هر بیر میلیون اینساندا داعشه قاتیلان بعضی اؤلکه‌لر بازیندا بو شکیلده سیرالانیب:

اوردون 315

تونیس 280

سعودی عربیستانی 107

بوسنی و هرزگووین 92

کوسووو 83

تورکمنیستان 72

آلبانیا 46

بلژیک 46

اؤزبکیستان 33

سوئد 32

فیلیسطین 28

دانیمارک 27

تاجیکیستان 24

فرانسا 18

اوتریش 17

هوللاندیا 15

فینلاند 13

روسیا 12

قزاقیستان 8

تورکیه 6

قیرقیزیستان 5

Kaynak: Radio Free Europe/Radio Liberty, Foreign Fighters In Iraq & Syria: Where do they come from?)

موضوع ایله باغلی اولا‌راق آپاریلمیش چوخ سایدا آراشدیرما وار. دیگر ایستاتیستیک‌لر ده اینترنت موحیطینده نشر اولونوب. ایسته‌ین هر کس عادی بیر اینترنت آراشدیرماسی ایله بوتون معلومات‌لارا چاتا بیلر.

بیز یالنیز ایکی‌سینی مثال اولا‌راق آلدیق. مسئله ایله باغلی دقیق معلومات اولماسادا. آپاریلان تدقیقات‌لار اوزرین‌دن عمومی بیر فیکیر صاحبی اولماق مومکون. معلومات‌لاری نظردن کئچیردیکده گؤروروک کی بوتون دونیا اؤلکه‌لرین‌دن اولدوغو کیمی اورتا آسیا اؤلکه‌لرین‌دن ده داعشه قاتیلیملار وار. آنجاق بو قاتیلیملار اوردون، تونیس کیمی شرق-شمال آفریقا اؤلکه‌لری، بوسنی، کوسووو، آلبانیا کیمی بالکان اؤلکه‌لری و آوروپا اؤلکه‌لری قارشیلاشدیریلاشدیریلدیغیندا چوخ داها آشاغی نیسبت‌لرده. آنجاق بؤلگه‌سل و قلوبال توپلومدا داوام‌لی اولا‌راق داعشه اورتا آسیا‌دان قاتیلان ائدن ترورچولار دیله گتیریلیر. بونون آرخاسیندا دوران باش‌لیجا سبب‌لر ایسه: اورتا آسیا بؤلگه‌سین‌دکی بعضی رژیم‌لر مشروعیتلرینی ایلک نوبه‌ده رادیکال ایسلام سؤیلمی و تروریزم قورخوسو اوزرین‌دن تامین ائدیر. بو تبلیغات بو رژیم‌لرین ایشینه گئلیرکی. ذاتاً ده بو تبلیغاتی یایان‌لارین باشیندا بو رژیم‌لر گلیر. آمریکا‌داکی 11 سپتامبر سالدیریلاریندان‌ سونرا چین خالق جمهوریتی‌نین دونیایا اویغور مسئله‌سینی رادیکال ایسلام و القاعده اوزرین‌دن (ایندی ده داعش اوزرین‌دن) ائنفورمه ائدیب. آنجاق 11 سپتامبر عرفه‌سینده ایسه چین‌ین اویغورلارلا رادیکال ایسلامی یان-یانا آندیغینی کیمسه خاطیرلامیر. بو تبلیغات چین‌ین ایشینه گلدیگی اوچون و چین ده بو تبلیغاتی یایان‌لار آراسیندا. روسیادا بو سؤیلمی منیمسه‌ییر و ایفاده ائدیر. چونکی بو سؤیلم روسیانین اورتا آسیا بؤلگه‌سینده امنیت تامین ائدن آکتور رولونو قوووتلندیریر. روسیانین اورتا آسیایا یؤنه‌لیک سیاستینی قانونیلشدیریر. اورتا آسیا بؤلگه‌سینی یاخشی تانیمایان خاریجی اوزمانلار دا بیلاواسیطه بو تبلیغات‌لاری قبول ائدیب، بونون گئنیشلنمه‌سینه قاتقی وئریر. بیر باشقا فاکتور دا موختلیف سیاسی و ایدئولوژی مقصدلرله بون‌لاری یایان قروپ‌لار کی. بونو محض تورکیه‌ده گؤروروک. تورکیه‌نین یئریتدیگی چوخ یؤنلو/ موستقیل خاریجی سیاست‌دن و تورکیه‌نین اورتا آسیایا اوز توتماسین‌دان ناراحات اولان موختلیف قروپ‌لار بو تبلیغاتی خصوصیله یاییر.

نتیجه اولا‌راق "اورتا آسیادا داعش تهدیدی وار می"؟ سوالینا؛ "بلی، وار" شکلینده جواب وئره بیلریک. آنجاق "تورکیه و دونیا توپلوموندا شیشیردیلدیگی درجه‌ده اورتا آسیادا بیر داعش تهدیدی وار می؟ "سوالینا جوابیمیز "یوخ، یوخ" اولا‌جاق‌دیر.

اورتا آسیادا موجود داعش تهدیدی ایله موباریزه‌ده ان اؤنم‌لی رولو حنفی/ماتوریدی صوفی تورک-ایسلام مکتب‌لری اوینایا‌جاق‌دیر. تورکیه پرزیدنتی اردوغانین اؤتن آیلاردا اؤزبکیستانی زیارتینده، دولت ارکانی ایله بیرلیکده ایمام ماتوریدی‌نین توربه‌سی‌نین اؤنونده چکدیردیگی فوتوشکیل بو معنادا اؤنملی بیر مساژدیر.

-------

آتاتورک اونیورسیته‌سی اولوسلار آراسی ایلیشکی‌لر فاکولته‌سین‌دن دوکتور جمیل دوغاچ ایپگ‌ین مسئله ایله باغلی قیمتلندیرمه‌سینی تقدیم ائتدیک.



ایلگیلی‌لی خبرلر