мисирдики өлүм җазалири вә йеқинлишиватқан сайламлар

мисирда бир һәптә ичидә 19 мәһбусқа берилгән җазаниң иҗра қилиниши, кишиләрниң диққитини ихванға мәркәзләштүрүшигә сәвәб болди.

мисирдики өлүм җазалири вә йеқинлишиватқан сайламлар

түркийә пәнҗирисидин оттура шәрққә нәзәр(2)

түркийә авази радийоси: мисирда бир һәптә ичидә һәрбий сот тәрипидин өлүмгә буйрулған вә барлиқ әдлийә органлириға әрз қилиш йоллири етилгән 19 мәһбусқа берилгән җазаниң иҗра қилиниши, кишиләрниң диққитини ихван (мусулман қериндашлар тәшкилати) ға мәркәзләштүрүшигә сәвәб болди.

сина йерим арилида йүз бәргән террорлуқ һуҗуми сәвәбидин сотқа тартилған 15 кишини өлүмгә буйруш һөкми2017-йилниң ахирқи һәптисидә 26-декабир иҗра қилинған вақитта кәфр әшшәйх шәһиридә йүз бәргән бомба һуҗуминиң җавабкари дәп тутулған төт мәһкумға берилгән өлүм җазаси, аридин пәқәт бир һәптә өтүпла 2018-йил 2-йанвар иҗра қилинди.

бир һәптә арилиқ билән өлүмгә һөкүм қилинип, җазалири иҗра қилинған бу мәһбусларниң террорлуқ тәшкилати вә бәйт әмақдисқа охшаш ашқун тәшкилатларниң әзалири икәнлики елан қилинди. һәққидә өлүм җазаси берилип дәрһал иҗра қилинған биринчи гуруппа болған 15 мәһбусниң ичидә «ихван» әзаси болған йаки бу тәшкилат билән йеқин мунасивити болған кишиләрниң бар-йоқлуқи тоғрисида һечқандақ байанат елан қилинмиди. бир һәптә ичидә қаһирә даирилиридин мәзкур мәсилә тоғрисида рәсмий йаки ғәйрий рәсмий ишәнчлик мәлуматқа еришиш мумкин болмиди.

пәқәт аридин бир һәптә өткәндин кейин, 2-йанвар (сәйшәнбә) сәһәрдә вә охшашла искәндирийә бурҗ әләрәб түрмисидики төт мәһбусқа берилгән өлүм җазаси иҗра қилинғандин кейинла, әһвал қисмән өзгәрди.

мисирниң сиртидики ихванға йеқин болған таратқу органлири мәсилини техиму охшимиған усулда муназирә қилишқа вә өлүм җазаси иҗра қилинған мәһбусларниң сот басқучлирини тәнқид қиилшқа башлиди. ихванға йеқин мәнбәләрниң бу әһвалдин һәйран қалғанлиқи нәзәрдин қачмиди.

қаһирә даирилиридин вә ишәнчлик мәнбәләрдин елинған, бирақ рәсмий болмиған мәлуматларға асасланғанда, өлүмгә һөкүм қилинғанлар арисида ихван әзалириниң барлиқи ашкариланған.

нам-шәрипиниң ашкарилинишини халимайдиған вә тәшкилатқа наһайити йеқин болған кишиләрниң дәп беришичә, 2-йанварда өлүм җазаси иҗра қилинған төт мәһбусниң һәммиси ихванға әза кишиләр икән, униң алдинқи сәйшәнбә күни өлүм җазаси иҗра қилинған 15 мәһбусниң икки нәпири ихиван әзаси икән.

йуқирида дәп өткинимиздәк, сәккиз күн ичидә өлүм җазаси иҗра қилинған 19 мәһбусниң алтә нәпири ихван әзаси болса, немә үчүн ихван бун һәқтә байанат елан қилмайду?

ихванниң мәзкур мәсилә тоғрисида байанат елан қилмаслиқида охшимиған сәвәбләр бар. бу сәвәбләрдин биринчиси, гумандарларниң террорлуқ билән әйиблинип сотлиниши вә берилгән өлүм җазалириниң дәрһал иҗра қилинишидур.

ихванниң бу мәһбусларға игә чиқиши, тәшкилатни «террорлуқ тәшкилати» дәп әйибләшкә  испат болуп бериши йаки бу әйибләшләрни қобул қилиш мәнисини билдүрүши мумкин. бу һакимийәт тәрәпдарлирини вә таратқуларни пайдилиқ шараитқа игә қилиду. пирезидентлиқ сайламлири йеқинлишип қалған бир вақитта, барлиқ сот йоллири етилгән вә пәқәт пирезидент абдулфәттаһ әссисиниң уларниң җинайитини кәчүрүм қилиши йаки берилгән җазани тәстиқлаштин ибарәт ихтийариға қалған мәһкумларға игә чиқиш, ихванға зийан селиши мумкин.

иккинчи сәвәб, йеқинлишиватқан сайламлардин бурун хәлқниң диққитини тартиш. мисир хәлқи ахирқи мәзгилләрдә мал баһасиниң йуқирилиқини вә йанчуқини ойлайдиған һалға кәлди. буниңға, һөкүмәт җавабкар дәп қариливатиду. мәһбуслар тоғрисида байанат елан қилиш, кечикти дегәндә алдимиздики апрел ейида өткүзүлиши пилан қилинған пирезидентлиқ сайлимидин бурун он нәччә йилдин буйан һәммә адәм бозәк қилип ойнайдиған вә һакимийәтләр «қорқунчлиқ» дәп көрситип пайдилинидиған ихванни қайтидин нишан тахтисиға айландуруши мумкин.

үчинчидин, әһмәт шәфиқ мәсилиси. ихванниң өлүм җазалириға етираз билдүрмигәнликини йаки қаттиқ инкас қайтурмиғанлиқини, сабиқ пирезидент мубарәк дәвридики сабиқ баш министирлардин әһмәт шәфиқ пирезидентлиққа намзат болған әһвалда әһмәт шәфиқ билән һәмкарлиқ орнитиш шәклидә чүшинишкә болиду.

ихванниң сайламлардин бурун хәлқниң диққитиниң таратқулар арқилиқ қайтидин өзигә қаритилишини вә қайтидин «дүшмән» елан қилинишидин әндишә қилип, аваз чиқармаслиқ йолини талливалғанлиқини чүшинивелиш тәс әмәс. ундақта, аваз чиқармай җим туруш қандақ ақивәтләрни елип келиду?

биринчи, ихван җимҗитлиқини давамлаштурған йаки наразилиқини аваз чиқармай ипадиләш йолини давамлаштурғанда, өлүм җазасини иҗра қилишни ихванниң рәһбирий қатлимиға созулушини асанлаштуридиғанлиқи тоғрисидики әндишәләрни пәйда қилиду. чүнки ихван кеңишиниң рәиси муһәммәд бәди тәшкилатниң 2-номурлиқ рәһбири һайрат шатир, «һөррийәт вә адаләт партийәси» ниң баш катипи муһәммәд әлбилтаҗи вә партийәниң муавин рәиси исам әларйан, сабиқ парламент башлиқи саад әлқәтатни қатарлиқ кишиләргә өлүм җазаси берилгән иди. бу кишиләргә адәттики сот мәһкимилири өлүм җазаси бәргән иди. бәзи гумандарлар тоғрисидики сот һөкүмлири йуқири сот мәһкимилири тәрипидин бикар қилинған болсиму, әмма ақлиниши давам қиливатқан вә әмәлдин қалдурулмиған өлүм җазалири тоғрисидики сотлар һелиму давамлишиватиду.

иккинчи, 2018-йил апрелда өткүзүлиши пилан қилинған сайламларғичә сот тәртиплириниң ахирлишиши вә ихванниң рәһбәрлик қатлимидин бир қанчә кишигә берилгән өлүм җазасиниң иҗра қилиниши еһтималлиқдин пәйда болидиған әндишәләрни күчәйтиветиду.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر