türkiyening gherb döletlirige qaratqan tashqi siyasetliri

jan ajunning témigha munasiwetlik analizi

türkiyening gherb döletlirige qaratqan tashqi siyasetliri

türkiyening gherb döletlirige qaratqan tashqi siyasetliri

gherb merkezlik dunya nizami ajizlashmaqta, hetta buzulush aldida turmaqta, lékin bu nizam yaki sistémining ornigha yéngi bir nizam yaki sistéma dessiyelmeywatqan tolimu murekkep weziyette turuwatimiz.  bu murekkep weziyetni «shalghut dewir yaki xéchir dewir»dep atisaq xatalishmighan bolimiz.  kirizis we böhranlargha tolghan mushundaq weziyette türkiye hem tehditlerge hemde pursetlerge duch kelmekte. türkiye hazirqidek murekkep we qalaymiqan dewirge muwapiq jawab qayturush üchün türlük tashqi siyasetlerni yolgha qoyup kelmekte. türkiye yéqinqi mezgillerde yéngidin bash kötürgen rusiye bilen yaxshi munasiwet ornitish üchün tirishiwatqan bolsa, yene bir tereptin gherb dunyasida yüz bériwatqan bölünüsh we parchilinish ehwalidin paydilinishqa tirishmaqta. bolupmu amérika-türkiye munasiwetliri yiriklishiwatqan bir peytte, türkiyening engliye we firansiye qatarliq döletler bilen bolghan munasiwetlirini kücheytish üchün tirishchanliq körsitishi alahide diqqet qozghaydu. bu nuqtidin jumhur reis rejep tayyip erdoghanning firansiye ziyariti alahide ehmiyetke ige hésablinidu. ziyaret dairiside türkiyening yawropa ittipaqi bilen bolghan munasiwetliri we mudapie sanaitidiki hemkarliqi nuqtisidin muhim we ijabiy özgirishlerning meydangha kelgenlikini eskertip qoyush lazim.

türkiyening yawropa ittipaqigha ezaliq  musapisi référandum (xelq rayini sinash paaliyiti) jeryanida gérmaniyening türkiyege tutqan qosh bésliq pozitsiyesi seweblik aqsap qaldi. yawropa ittipaqi parlaméntining türkiyening ezaliq iltimasini toxtitip qoyush telipini yawropa komitéti ret qilsimu, bu  ehwal munasiwetlerning qaysi derijide bérip yetkenlikini körsitip béridu. pirézidént markon hem firansiye hemde yawropa ittipaqining türkiyege ezaliq mesiliside qosh ölchemlik muamile qilishtek ikki yüzlimichiliktin waz kéchip, türkiyege ezaliq ornigha shirikchilik salahiyiti bérilishi lazimliqini otturigha qoydi. bolupmu 2016-yildiki 15-iyuldiki fethullahchi térrorluq teshkilatining herbiy-siyasiy özgirish qozghashqa urunush qilmishidin kéyin yawropa ittipaqi-türkiye munasiwetliri körinerlik derijide yirikliship ketti, herbiy-siyasiy özgirish qozghashqa urunghuchilarning tutulushini bahane qilghan yawropa ittipaqi türkiyege gérmaniyege qarighanda yéqinraq turidighan firansiyening wasitisi arqiliq ikki terep munasiwetliri üchün yéngi endize berpa qilishning koyida yürmekte. ashqun milletchi siyasiy éqimlar, iqtisadiy böhranlar we engliyening yawropa ittipaqidin ayrilip chiqishi qatarliq weqeler sewebidin qiyinchiliqlargha duch kelgen yawropa ittipaqi türkiye we engliyening wastisi arqiliq hemkarliq ornitish üchün yéngi endize peyda qilishqa tirishmaqta. gérmaniye tashqi ishlar ministiri zigmar gabrél engliye endizisining türkiye üchünmu tedbiq qilinish teklipini berdi.

yene bir tereptin türkiye nuqtisidin jumhur reis rejep tayyip erdoghanning firansiye ziyaritini muhim qilghan mundaq ikki ish bar bolup, birsi siyasiy ittipaqning köpiyishi, ikkinchisi bolsa mudapie sanaitidiki hemkarliqning küchiyishidur.

p k k- y p  g mesiliside amérika bilen ixtilap ichide turuwatqan türkiye donald trampning quddusni israiliyening paytexti élan qilishi netijiside türkiye-amérika munasiwetliri téximu yirikliship ketti. bolupmu türkiye bashchiliqida b d t da amérikigha qarshi qarar chiqirilishi munasiwetlerni körinerlik derijide buzuwetti. türkiye-amérika munasiwiti yiriklik ichide turuwatqan mezgilde, türkiye tashqi siyasette gherb dunyasi bilen bolghan munasiwetlirini kücheytish yolida konkrét qedemlerni tashlidi. gollandiye we gérmaniye bilen bolghan munasiwiti burunqidek bolmighan türkiye firansiye we engliye bilen bolghan munasiwetlirini kücheytishke ehmiyet bérip, xelqaraliq küchler arisida tengpung siyaset yolgha qoyush arqiliq dölet menpeetlirini eng küchlük shekilde qoghdashqa tirishmaqta. engliyening yawropa ittipaqidin ayrilip chiqishni qarar qilishi netijiside yawropa ittipaqi ichide gérmaniye bilen firansiyening nopuzi téximu ashti. firansiye türkiye bilen bolghan munasiwitini ratsiyonalliq asasida kücheytish lazimliqini yaqlap kelmekte. gérmaniye-türkiye munasiwetliri yirikchilik ichide turuwatqan bu mezgillerde türkiye bilen firansiye arisidiki hemkarliqning kücheyishi türkiye nuqtisidin yéngiche tallash yoli hésablinidu.

erdoghanning firansiye ziyaritini ehmiyetlik qilghan yene bir ish mudapie sanaiti saheside orntilghan hemkarliq kélishimidur. yawropa mudapie sanaiti shirkiti bilen türkiye mudapie sanaiti idarisi arisida uzun musapiliq hawa we rakétamiyot mudapie sistémisi layihesi b tipliq kélishim jumhur reis rejep tayyip erdoghan bilen firansiye pirézidénti markonning huzurida imzalandi. italiyemu shirik bolghan hawa we rakétamiyot mudapie sistémisi layihesi türkiye nuqtisidin tolimu muhim ish hésablinidu. rusiyedin S-400 tipliq hawa we rakétamiyot mudapie sistémisi sétiwélish xizmitini tamamlighan türkiye, oxshashla shimaliy atlantik ehdi teshkilati-natodiki ittipaqdashliri bilenmu hawa we rakétamiyot sistémisi layiheleshning koyida yürmekte. hawa tewelikini oxshimighan sistémilar arqiliq qoghdashni nishan qilghan türkiye, her türlük tehdit we xeterliklerge qarshi tedbir aldi.

mudapie sanaitide yéqinqi mezgillerde muhim layihelerni wujuqa chiqarghan türkiye, tashqi siyasitidiki ittipaqliq sahelirini kéngeytip xillashturush siyasitini mudapie sanaitigimu tesir körsitishke tirishmaqta. türkiye gérmaniye we amérika bilen mudapie sanaiti saheside uzunghiche hemkarliq ornatti, lékin bu ikki dölet bu jehettiki üstünlikidin paydilinip her waqit türkiyege siyasiy jehettin bésim ishlitip keldi. bu nöwet türkiye mudapie sanaitidiki hemkarliq sahesini kéngeytish üchün engliye, firansiye, rusiye, ukraina, pakistan we bashqa döletler bilen bolghan hemkarliqini kücheytip hemkarliq türlirini köpeytken bolsa, yene bir tereptin dölet mudapie sanaitini kücheytish sirtqa bolghan béqindiliqini azaytmaqta.

jumhur reis rejep tayyip erdoghanning firansiye ziyaritide yuqirida qeyt qilinghan muhim özgirishlerdin sirt nurghun muhim kélishimmu imzalandi. hawa aptobusi (Airbus) shirkiti bilen türkiye hawa yolliri (awiatsiye)shirkiti  25 yürüsh A350-900 tipliq ayropilan sétiwélish kélishimi imzalash üchün muzakire bashliwetti.

qisqisi, türkiye gherb dunyasidiki bölünüsh we parchilinish ehwalidin paydilinip yéngi munasiwet tori shekillendürmekte, bu jeryanda dölet menpeetini aldinqi orungha qoyup kelmekte. bu ehwal türkiyeni gérmaniye we amérika aldida téximu aktip orungha érishtüridu.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر