парламент сайлимидин кейинки ирақ күрдистан һөкүмити райониниң вәзийити

тәтқиқатчи җан аҗунниң темиға мунасивәтлик анализи

парламент сайлимидин кейинки ирақ күрдистан һөкүмити райониниң вәзийити

парламент сайлимидин кейинки ирақ күрдистан һөкүмити райониниң вәзийити

6 милйон нопуси болған ирақ күрдистан һөкүмити районида 3 милйондин артуқ сайлиғучи бу

 йил 30-сетнәбир йәкшәнбә күни өткүзүлгән омумий сайламларда беләт ташлиди. парламент әзалири сайлимлириға қатнишиш нисбитиниң %57 болғанлиқи билдүрүлди, сайлам омумий җәһәттин елип ейтқанда тинч өткән болсиму, бәзи районларда қораллиқ кишиләр вә пәшмәргә күчләрниң пәйда болуши талаш-тартиш кәлтүрүп чиқарди. күрдистан йуртпәрвәр бирлики билән күрдистан демократчилар партийәси бир-бирлирини сайламға һийлә арилаштуруш билән әйибләшкән болса, горран билән йеңи әвлад һәрикити күрдистан йуртпәвәрләр партийәсини сайламған һийлә арилаштуруш билән әйиблиди. сайламда бәзи хаталиқларниң келип чиқишиниң әксичә, омумән қилип ейтқанда ирақ күрдистан һөкүмити районида сайлам мувәппәқийәтлик өтти. ташқи ишлар министирлиқи байанатчиси һами аксой мундақ деди: «ирақ күрдистан һөкүмити районидики парламент сайламлириниң мувәппәқийәтлик һалда елип берилишидин мәмнунлуқ һес қилимиз. сайлам нәтиҗилириниң ирақниң бирлик вә пүтүнликини муһапизәт қилиш вә ирақта муқимлиқниң бәрпа болуши нуқтисидин хәйирлик болушини тиләймиз.»

рәсмий болмиған нәтиҗиләргә қариғанда, күрдистан демократчилар партийәси сайламда %45 аваз еришп зор үстүнлүккә еришкән болса, күрдистан йуртпәрвәр бирлики аран %19 авазға еришип сайламда уттуруп қойди. горан һәрикити %12 авазға еришкән болса, йеңи әвлад һәрикити %8.3, исламий партийәләр %7-5 әтрапида авазға еришти. сәрдәм иттипақи болса аран %1авазға еришти.

сайламда зор утуққа еришкән күрдистан демократчилар партийәси күрдистан йуртпәвәрләр бирликини мәғлуб қилип башқа бир кичик партийә билән һөкүмәт қуруш пурситигә еришти. беләтләрни санаш хизмәтлири давамлишиватқан бир пәйттә, ирақ парламентидиму пирезидентлиқ сайлими өткүзүливатқаниди. ирақ асасий қануниға көрә күртләрдин сайлинидиған пирезидент намзатлири күрдистан йуртпәрвәр бирлики билән күрдситан демократчилар партийәсиниң бирликтә намзат көрситәлмәслики сәвәбидин икки партийә оттурисида кәскин риқабәт вә киризис келип чиқти.

күрдистан демократчилар партийәси пирезидент намзатлиқиға фуад һүсәййини, күрдистан йуртпәрвәрләр бирлики болса бәрһәм салиһни намзатлиққа көрсәтти, ирақ парламентидики иккинчи қетимлиқ йошурун беләт ташлаш паалийитигә 329 парламент әзасидин 272 парламент әзаси қатнашти, күрдистан йуртпәрвәрләр бирликиниң әзаси бәрһәм салиһ 219 авазға еришип ирақниң 4-нөвәтлик пирезиденти болди. күрдистан демократчилар партийәсиниң намзати фуад һүсәйин аран 22 авазға еришти. пирезидентлиқ сайлиминиң биринчи басқучида 7 намзаттин һечқайсиси лазимлиқ220 авазға еришәлмигәнликтин пирезидентлиқ сайлими кечиктүрүлди. пирезидентлиқ сайлиминиң тунҗи басқучида бәрһәм салиһ 165 авазға, фуад һүсәйин 89 авазға еришкән болса, мустәқил айал сийасәтчи сирвә абдулваһид 18 авазға еришти.

пирезидентлиқ сайлимида күрдистан йуртпәрвәрләр бирликиниң пирезидент намзати бәрһәм салиһниң сайламда утуп чиқиши ирақ күрдистан һөкүмити райониниң ички сийаситигиму зор дәриҗидә тәсир көрситиду. дәрвәқә, охшаш бир күндә өткүзүлгән сайламларда зор нәтиҗигә еришкән күрдситан демократчилар партийәси ички сийасәттә күрдистан йуртпәрвәрләр партийәсигә қарши күчлүк вә актип сийасәт елип бериши мумкин.

ирақ күрдистан һөкүмити районидики сайламларниң нәтиҗиси түркийә-ирақ күрдистан һөкүмити райони мунасивәтлири вә түркийәниң террорлуққа зәрбә бериш хизмәтлиригиму мәлум дәриҗидә тәсир көрситиду. ирақ күрдистан һөкүмити райониниң мустәқиллиқ әл райини синаш паалийитидин кейин, ирақ мәркизи һөкүмәтниң қаттиқ наразилиқи вә кәркүккә охшаш бәзи районларни қолдин берип қойған ирақ күрдистан һөкүмити райони, түркийә билән болған мунасивитини түзәшни халайду. болупму күрдистан демократчилар партийәси иқтисади саһәдә түркийә билән болған сода мунасивитини қайтидин гүлләндүрүшни халайду. түркийәниң күрдистан йуртпәрвәрләр бирлики тизгинидики сулайманийә айродурумиға қайтидин мәбләғ селиши түркийәниң күрдистан йуртпәрвәрләр бирликигә болған позитсийәсини көрситип бериду.күрдистан демократчилар партийәсиниң сайламда утуп чиқиши түркийә-ирақ күрдистан һөкүмити райони мунасивәтлиригә иҗабий тәсирләрни елип келиду.

түркийәниң террорлуққа қарши елип бериватқан хизмәтлири даирисидә шималий ирақта давамлаштуруватқан һәрбий һәрикәтләр түрткисидә, террорлуқ тәшкилати п к к унсурлири шималий ирақ арқилиқ түркийәгә соқунуп кирәлмәйватиду. күрдистан демократчилар партийәсиниң сайламда муәййән дәриҗидә нәтиҗигә еришиши түркийәниң п к к ға қарши күришигиму пайдиси тегиду. дәрвәқә, күрдистан йуртпәрвәрләр бирлики билән п к к оттурисидики мунасивәт ниспий сәвийәдә болған болса, п к к билән күрдистан демократчилар партийәси оттурисидики мунасивәт начар һесаблиниду. түркийә ирақ күрдистан һөкүмити райони билән болған мунасивитини күчәйтиш билән биргә, күрдистан демократчилар партийәсидин п к к ниң түркийәгә елип кәлгән тәһдитигә қарши конкрет қәдәмләрни ташлишишини тәләп қилиши мумкин.

ирақ сайламлири өткүзүлгәнликигә хели узун болған болсиму, ирақ мәркизи һөкүмитиниң қурулмаслиқи һәм түркийә һәмдә ирақ үчүн зор мәсилиләрни пәйда қилди. ирақ күрдистан һөкүмити районидики сайлам нәтиҗилири түрткисидә тез сүрәттә һөкүмәт қурулған тәқдирдә, ирақ күрдистан һөкүмити райони, ирақ вә түркийәниң бихәтәрлики үчүн иҗабий нәтиҗиләр пәйда қилиши мөлчәрләнмәктә. әгәр ирақ мәркизи һөкүмити қурулса ирақтики нурғун мәсилини техиму үнүмлүк бир шәкилдә бир тәрәп қилиғили болуши мумкин.


خەتكۈچ: ирақ , түркийә

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر