parlamént saylimidin kéyinki iraq kürdistan hökümiti rayonining weziyiti

tetqiqatchi jan ajunning témigha munasiwetlik analizi

parlamént saylimidin kéyinki iraq kürdistan hökümiti rayonining weziyiti

parlamént saylimidin kéyinki iraq kürdistan hökümiti rayonining weziyiti

6 milyon nopusi bolghan iraq kürdistan hökümiti rayonida 3 milyondin artuq saylighuchi bu

 yil 30-sétnebir yekshenbe küni ötküzülgen omumiy saylamlarda bélet tashlidi. parlamént ezaliri saylimlirigha qatnishish nisbitining %57 bolghanliqi bildürüldi, saylam omumiy jehettin élip éytqanda tinch ötken bolsimu, bezi rayonlarda qoralliq kishiler we peshmerge küchlerning peyda bolushi talash-tartish keltürüp chiqardi. kürdistan yurtperwer birliki bilen kürdistan démokratchilar partiyesi bir-birlirini saylamgha hiyle arilashturush bilen eyibleshken bolsa, gorran bilen yéngi ewlad herikiti kürdistan yurtpewerler partiyesini saylamghan hiyle arilashturush bilen eyiblidi. saylamda bezi xataliqlarning kélip chiqishining eksiche, omumen qilip éytqanda iraq kürdistan hökümiti rayonida saylam muweppeqiyetlik ötti. tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi hami aksoy mundaq dédi: «iraq kürdistan hökümiti rayonidiki parlamént saylamlirining muweppeqiyetlik halda élip bérilishidin memnunluq hés qilimiz. saylam netijilirining iraqning birlik we pütünlikini muhapizet qilish we iraqta muqimliqning berpa bolushi nuqtisidin xeyirlik bolushini tileymiz.»

resmiy bolmighan netijilerge qarighanda, kürdistan démokratchilar partiyesi saylamda %45 awaz érishp zor üstünlükke érishken bolsa, kürdistan yurtperwer birliki aran %19 awazgha ériship saylamda utturup qoydi. goran herikiti %12 awazgha érishken bolsa, yéngi ewlad herikiti %8.3, islamiy partiyeler %7-5 etrapida awazgha érishti. serdem ittipaqi bolsa aran %1awazgha érishti.

saylamda zor utuqqa érishken kürdistan démokratchilar partiyesi kürdistan yurtpewerler birlikini meghlub qilip bashqa bir kichik partiye bilen hökümet qurush pursitige érishti. béletlerni sanash xizmetliri dawamlishiwatqan bir peytte, iraq parlaméntidimu pirézidéntliq saylimi ötküzüliwatqanidi. iraq asasiy qanunigha köre kürtlerdin saylinidighan pirézidént namzatliri kürdistan yurtperwer birliki bilen kürdsitan démokratchilar partiyesining birlikte namzat körsitelmesliki sewebidin ikki partiye otturisida keskin riqabet we kirizis kélip chiqti.

kürdistan démokratchilar partiyesi pirézidént namzatliqigha fuad hüseyyini, kürdistan yurtperwerler birliki bolsa berhem salihni namzatliqqa körsetti, iraq parlaméntidiki ikkinchi qétimliq yoshurun bélet tashlash paaliyitige 329 parlamént ezasidin 272 parlamént ezasi qatnashti, kürdistan yurtperwerler birlikining ezasi berhem salih 219 awazgha ériship iraqning 4-nöwetlik pirézidénti boldi. kürdistan démokratchilar partiyesining namzati fuad hüseyin aran 22 awazgha érishti. pirézidéntliq saylimining birinchi basquchida 7 namzattin héchqaysisi lazimliq220 awazgha érishelmigenliktin pirézidéntliq saylimi kéchiktürüldi. pirézidéntliq saylimining tunji basquchida berhem salih 165 awazgha, fuad hüseyin 89 awazgha érishken bolsa, musteqil ayal siyasetchi sirwe abdulwahid 18 awazgha érishti.

pirézidéntliq saylimida kürdistan yurtperwerler birlikining pirézidént namzati berhem salihning saylamda utup chiqishi iraq kürdistan hökümiti rayonining ichki siyasitigimu zor derijide tesir körsitidu. derweqe, oxshash bir künde ötküzülgen saylamlarda zor netijige érishken kürdsitan démokratchilar partiyesi ichki siyasette kürdistan yurtperwerler partiyesige qarshi küchlük we aktip siyaset élip bérishi mumkin.

iraq kürdistan hökümiti rayonidiki saylamlarning netijisi türkiye-iraq kürdistan hökümiti rayoni munasiwetliri we türkiyening térrorluqqa zerbe bérish xizmetlirigimu melum derijide tesir körsitidu. iraq kürdistan hökümiti rayonining musteqilliq el rayini sinash paaliyitidin kéyin, iraq merkizi hökümetning qattiq naraziliqi we kerkükke oxshash bezi rayonlarni qoldin bérip qoyghan iraq kürdistan hökümiti rayoni, türkiye bilen bolghan munasiwitini tüzeshni xalaydu. bolupmu kürdistan démokratchilar partiyesi iqtisadi sahede türkiye bilen bolghan soda munasiwitini qaytidin güllendürüshni xalaydu. türkiyening kürdistan yurtperwerler birliki tizginidiki sulaymaniye ayrodurumigha qaytidin meblegh sélishi türkiyening kürdistan yurtperwerler birlikige bolghan pozitsiyesini körsitip béridu.kürdistan démokratchilar partiyesining saylamda utup chiqishi türkiye-iraq kürdistan hökümiti rayoni munasiwetlirige ijabiy tesirlerni élip kélidu.

türkiyening térrorluqqa qarshi élip bériwatqan xizmetliri dairiside shimaliy iraqta dawamlashturuwatqan herbiy heriketler türtkiside, térrorluq teshkilati p k k unsurliri shimaliy iraq arqiliq türkiyege soqunup kirelmeywatidu. kürdistan démokratchilar partiyesining saylamda mueyyen derijide netijige érishishi türkiyening p k k gha qarshi kürishigimu paydisi tégidu. derweqe, kürdistan yurtperwerler birliki bilen p k k otturisidiki munasiwet nispiy sewiyede bolghan bolsa, p k k bilen kürdistan démokratchilar partiyesi otturisidiki munasiwet nachar hésablinidu. türkiye iraq kürdistan hökümiti rayoni bilen bolghan munasiwitini kücheytish bilen birge, kürdistan démokratchilar partiyesidin p k k ning türkiyege élip kelgen tehditige qarshi konkrét qedemlerni tashlishishini telep qilishi mumkin.

iraq saylamliri ötküzülgenlikige xéli uzun bolghan bolsimu, iraq merkizi hökümitining qurulmasliqi hem türkiye hemde iraq üchün zor mesililerni peyda qildi. iraq kürdistan hökümiti rayonidiki saylam netijiliri türtkiside téz sürette hökümet qurulghan teqdirde, iraq kürdistan hökümiti rayoni, iraq we türkiyening bixeterliki üchün ijabiy netijiler peyda qilishi mölcherlenmekte. eger iraq merkizi hökümiti qurulsa iraqtiki nurghun mesilini téximu ünümlük bir shekilde bir terep qilighili bolushi mumkin.


خەتكۈچ: iraq , türkiye

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر