birlik dini

islam dinining rohi

birlik dini

türkiye awazi radiyosi xewiri: tewhid we wehdaniyet

eziz qérindashlar!

yuqiridiki ayette allah taala mundaq deydu: «(i insanlar!) silerning dininglar heqiqeten bir dindur. men silerning perwerdigaringlardurmen, mangila ibadet qilinglar.» enbiya sürisi, 92 – ayet.

peyghember eleyhissalam mundaq deydu: «i insanlar! silerning perwerdigaringlar birdur, atanglar birdur... insanlarning hemmisi adem eleyhissalamdin, adem eleyhissalam tupraqtin yaritilghandur.»

yuqiridiki ayet bilen hedis, musulmanlarning yégane ümmet ikenlikini bizge nahayiti roshen halda körsitip bermekte.

eziz qérindashlar!

mekkiliklerning chidighusiz bésimliri we zulum – sitemliri tüpeyli musulmanlar dinigha étiqad qilalmaydighan weziyet shekillengenidi. shunga peyghember eleyhissalam ularning bashqa bir diyargha köchüp kétishige ruxset qilghanidi. islamning bu tunji muhajirlirining béshida resulullahning taghisi ebu talibning oghli jefer bar idi. hebeshistan (éfiopiye) padishahi nejashi dölitidin panahliq tiligen bu insanlargha qulaq sélish meqsitide ularni sariyida qobul qilghanidi. jefer we uning dostliri ichkiri kirgendin kéyin enenige asasen hörmet bildürüsh yüzisidin padishahqa sejde qilmighanidi. nejashi buning sewebini sorighanda, jefer mundaq dep jawab bergenidi: «i hökümdar! biz jahiliyet éngigha ige bir qewm iduq. insanliqqa qilche mas kelmeydighan yaman ishlarning hemmisini qilattuq. heq – hoquqlargha qilche riaye qilmayttuq. biz ene shundaq yashawatqan bir peytte, allah taala arimizdin ésil, durus, ishenchilik we ippetlik bir kishini bizge peyghember qilip ewetti. u bizni bir allahqila iman keltürüshke we uningghila ibadet qilishqa dewet qildi. bizge rast gep qilish, amanetke wapa qilish, uruq – tughqanlargha sile ـ rehim qilish we qoshnilar bilen inaq ötüshni ögetti. barliq gunah we yaman ishlarni, qan töküshni, yalghan guwahliq bérishni, yétimlarning mal – mülkige qol sozushni, insanning shan – sheripi we ar – nomusigha dagh tekküzüshni meniy qildi. bizmu buni testiq qilduq. u haram qilghanni haram, halal qilghanni halal dep bilduq. shunga xelqimiz bizge düshmen boldi. bizmu séning dölitingdin panahliq tilep kelduq...»

eziz qérindashlar!

bu diyalog islamning tewhid étiqadini we wehdaniyet éngini yorutup béridighan, islam medeniyitining bir tewhid we wehdaniyet medeniyiti ikenlikini tekitleydighan bir diyalogdur. peyghember eleyhissalamning hayati we signallirini xulasilep bergen bir xitabtur. bu diyalog afriqa qitesining qarayghan idrakini yorutqan, nejashini qewmi bilen birlikte muhemmed eleyhissalamgha ümmet qilghan bir diyalogdur.

eziz qérindashlar!

allahning barliqigha we birlikige iman keltürüsh bolghan tewhid islamning négizi we rohidur. tewhid barliq sheyilerning yégane we mutleq yaratquchisi bolghan allah taalaning ulughluqi we qudritini élan qilishtur. tewhid allahtin bashqa héchqandaq bir mewjudiyetke qulluq qilishqa bolmaydighanliqining élani we imzasidur.

tewhid insanning meqsetsiz we ghayisiz yaritilmighanliqi, yalghuz emesliki, yaratquchining uninggha hemme nersidin bekrek yéqin ikenlikining jakarchisidur. insangha insanliqini xatirilidighan tewhid insan bilen kainatning, eqil bilen dilning, roh bilen bedenning birlikidur, pütünlükidur.

tewhid abstrakt uqum emes, eksiche yashash sheklidur. birla perwerdigargha qul bolghan möminlerning oxshash étiqad, oxshash hés – tuyghu we oxshash ghaye etrapida birlishishidur. tewhid amanliqtur, bixeterliktur, tinchliqtur, huzurdur we xatirjemliktur.

eziz qérindashlar!

islam medeniyiti tewhid we wehdaniyet medeniyitidur. tewhid we wehdaniyet medeniyiti kainatni sherq – gherb, shimal – jenub dep bölüwetmeydu. tewhid we wehdaniyet medeniyiti insanlarni til, reng, jughrapiye qatarliqlarning oxshimasliqi tüpeyli chetke qaqmaydu. bu medeniyetning mensupliri pütkül insanlarni ya xulq – mijezde, yaki dinda qérindash dep bilidu. pütkül insaniyetke, hetta kainatqa we kainattiki barche mewjudatlargha méhri - shepqet bilen muamile qilidu؛ kin, nepret we intiqamgha oxshighan hés – tuyghular bilen dillirini qaraytmaydu.

bu medeniyet nahayiti shepqetlik allahning wehdaniyitide jemiyetni bir - birige chemberches baghlaydu. shan – shöhret, maqam, hoquq, bayliq, küch, irq, mezhep qatarliqlar bu medeniyette esla üstünlük ölchimi bolalmaydu. bu medeniyet insanni peqet insan bolghanliqi üchünla qedirleydu. uninggha edep – exlaqi, niyiti, söz – herikiti we emeliyitige qarap muamile qilidu.

eziz qérindashlar!

bügünki künde zorawanliqlar we qalaymiqanchiliqlarning kölenggisi astida otturigha chiqqan bir qisim éqimlarning islamgha séliwatqan eng chong ziyini tewhid we wehdaniyet medeniyitige dagh tekküzüshidur. islam dunyasi duch kéliwatqan eng chong mesile isanni, tarixni, jemiyetni, kainatni we medeniyetni analiz qilidighan muhim bir piripsip bolghan tewhidni peqet abstrakt bir uqumgha aylandurup qoyush urunushidur. tewhidning bashqilarni kapirgha chiqiridighan bir idéologiyege, wehdaniyetning bashqilarni chetke qéqish qoraligha aylinip qélishidur. shu sewebtin, nöwette tewhid islam jughrapiyeside wehdaniyetke, birlikke aylinalmaywatidu. burun insaniyetke ülge bolghan amanliq, bixeterlik, xatirjemlik we huzur medeniyiti qaytidin tesis qilinalmaywatidu.

eziz qérindashlar!

bügünki künde islam ümmiti bolush süpitimiz bilen islam diyarlirini qaytidin ilim – meripet we hékmet yurtigha aylandurush üchün mürini - mürige tirep küresh qilishimizgha toghra kélidu. islam jughrapiyesining hemmila yéride tinchliq, huzur, méhri – shepqet, qérindashliq, dostluq, heq – adalet, exlaq we pezilet gül – chécheklirini qaytidin poreklep échildurayli! buni ishqa ashurushning birdin - bir yolining quran kerimdin ibaret mislisiz kitabimizdiki ilahiy rehmet yéghip turidighan signalliri we peyghember eleyhissalamning bizge qaldurup ketken tengdashsiz tewerükliridin ibaret mustehkem halqigha mehkem ésilish ikenlikini esla ésimizdin chqirip qoymayli!

xutbimizni biz her küni namazlirimizda oqup, tewhid étiqadimizni iqrar qilidighan fatihe sürisidiki chongqur menige tolghan töwendiki dualar bilen axirlashturimiz:

«(rebbimiz) sangila ibadet qilimiz we sendinla yardem tileymiz. bizni toghra yolgha bashlighin. ghezipingge yoluqqanlarning we azghanlarning yoligha emes, sen inam qilghanlarning yoligha (bashlighin)»


خەتكۈچ: birlik dini

مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر