istanbul bashliqlar yighinining ehmiyiti

istanbulda chaqirilghan islam hemkarliq teshkilati ali derijilik rehberler yighinidin kéyin: bir ülge bolmisa qandaqmu birlik bolalaymiz?

istanbul bashliqlar yighinining ehmiyiti

türkiye awazi radiyosi xewiri: 1969 – yili qurulghan islam hemkarliq teshkilati birleshken döletler teshkilatidin qalsa eng keng kölemlik hökümetler ara xelqaraliq teshkilat, musulman döletler siyasiy, iqtisadiy we medeniyet mesililirini talash - tartish qilidighan eng chong munber hésablinidu. türkiye aldimizdiki ikki yil ichide nöwetchi reislik wezipisini öteydighan islam hemkarliq teshkilatining 13 – nöwetlik ali derijilik rehberler yighini 13 – 14 – aprél künliri «adalet we tinchliq üchün birlik we hemkarliq» témisida istanbulda chaqirildi.

bu téma musulmanlar dunyasi nöwette duch kéliwatqan mesililer we duél élan qilishlar heqqide nurghunlighan nersilerni otturigha qoymaqta. buningdin bashqa yene, eza döletlerning aldida turuwatqan pursetler toghriliqmu yip uchliri bilen teminlimekte. yighinning küntertipi birla we nahayiti addiy bolsimu emma halqiliq bir pikirge merkezleshkenidi: milletler ara birlik we hemkarliq bolmay turup, tinchliq we adalet ornatqili bolmaydu. biz nöwette duch kéliwatqan qiyin ötkellerdin halqip ötüsh we imkaniyetlerdin toluq paydilinish üchün, aldi bilen musulman milletler hem öz aldigha hem guruppa halitide ortaq menpeetlerni chiqish nuqta qilidighan küntertip yaritishqa toghra kélidu. buni éytish, ishqa ashurushtinmu qolay, elwette. guruppa menpeetliri hemmini behrimen qilidighan, shuning bilen bir waqitta, guruppa ezalirining her birining endishilirini tügitip, menpeet yetküzidighan hemde guruppa we ezelirini qudret tapquzghili bolidighan weziyetni shekillendürüsh heqiqetenmu qiyin.

islam hemkarliq teshkilati duch kéliwatqan mesile eslide birleshken döletler teshkilati we yawropa ittipaqigha oxshighan barliq xelqaraliq teshkilatlar duch kéliwatqan mesililerdin qilche perqlenmeydu: her bir eza guruppini özining mesililirini hel qilip, endishilirini tügitip béridighan munber dep qarashni xalaydu.

shuni tekitlesh hajetki, islam hemkarliq teshkilatining qurulush nishani bolghan pelestin mesilisi, az sanliq musulmanlar, eza döletler ara soda, islam düshmenliki qatarliq ortaq menpeetke bérip taqilidighan mesililer bar. biraq bu mesililerni qandaq hel qilish mesiliside oxshash qarashqa ige emesmiz. eza döletlerning öz mesililiri üchün lobi paaliyetliri bilen shughullinishi tebiiy ehwal, elwette. bu yerde muhim bolghan mesile, eza döletlerning her birige menpeet yetküzeleydighan méxanizm turghuzush yolida izdinish bilen bir waqitta, guruppa hemkarliqini kücheytish méxanizmini turghuzush, birlik bolush we hemkarliq asasida heriket qilishmu nahayiti zor ehmiyetke ige.

tinchliq we adalet nöwette peqet musulmanlar dunyasiningla emes, islam étiqadi we enenisiningmu menggü ayrilmas bir qismidur. bu ikki atalghu allah taalaning güzel süpetliridin bolup, «islam» ibarisi «tinchliq» we «amanliq» dégen menini bildüridu. tüp yiltizidinla «amanliq» bolghan we «tinchliq» ornitishni nishan qilidighan bir dinning zamaniwi dunyada zorawanliq we térrorizm bilen arilashturuwétilishi heqiqetenmu epsuslinarliq bir ishtur. téximu ochuqraq qilip éytqanda, din namidin özini qoshup partlitiwatqanlar, zorawanliq we térrorni öz ichige alghan söz – heriketlirini qanunlashturush meqsitide adalet yolida jeng qiliwatqanliqini ilgiri sürmekte. tinchliq we adalettek burmilanghan we eziyet yetküzelgen atalghu bolmisa kérek.

ilahiy heqiqetke asaslinidighan tinchliq we adalet dunyawi we insaniy tüzümning asasini shekillendüridu.

heqiqet shuki, adalet bolmisa tinchliq bolmaydu. ul téshi toghra we adil bolmisa tinchliqni daimliq qilghili bolmaydu. adalet we heqqaniyet unsurliridin xaliy bolghanliqi üchün, tinchliqni ishqa ashurush tirishchanliqlirining köpinchisi meghlubiyet bilen axirlashmaqta. buninggha pelestin mesilisi we ottura sherq tinchliq musapisi misal bolalaydu, elwette.

birlik we barawerlik hem hemkarliqning ismini munasip shekilde qoyushimizgha toghra kélidu. birlik bolush üchün ülge bolush mejburiyitimiz yoqtur. birlik bolush pütkül mesililerde shekilwazliq qilishni teqezza qilmaydu. del eksiche birlik ichidiki oxshimighan unsurlarning barliqigha isharet qilidu. kilassik musulman ölimalarning qanche esirlik méhnetliri dawamida otturigha qoyghan «oxshimasliq ichidiki birlik» atalghusi bu muhim heqiqetke isharet qilmaqta. bizmu bu heqiqetning wasitisi arqiliq birlikimizni mustehkemligen teqdirde, hem yekke hem guruppilar halitide bizni téximu qudret tapquzidighan oxshimasliqtek mislisiz bayliqimizni qoghdap qalalishimiz mumkin.

13 – nöwetlik islam hemkarliq teshkilati ali derijilik rehberler yighinida muzakire qilinghan zenjirsiman mesililer derhal heriketke ötüshni teqezza qilmaqta. bir – biridin muhim bolghan her bir mesilige «oxshimasliq ichidiki birlik» qarishigha asasen nezer tashlighandila andin her biri birer uqumgha ige bolidu we hel qilish imkaniyiti tughulidu.

daésh, elqaide, eshshebab, p k k we bashqa térrorluq teshkilatliri élip bériliwatqan térrorluq hujumlirining qamchiliri hemme kishidinmu köre musulmanlarni qamchilashni nishan qilmaqta, musulman döletlerning hemkarliqni téximu kücheytishi we axbarat almashturushining zörürlükini ispatlap bermekte.

biraq térroristlarni öltürüshning özila kupaye qilmaydu. zorawanliqni öz ichige alghan ashqunluqni zoraytiwatqan radikallishish dolqunigha xatime bérish üchün, musulman diniy we siyasiy rehberlerning téximu tirishchanliq körsitishi we xizmet ishlishige toghra kélidu. rehberlerning yashlar heqiqet bilen alaqisini pütünley üzmestin burun, ularning eqli hem könglini utush mejburiyiti bardur.

mezhepchilik musulmanlar dunyasida adalet we tinchliqning ulini kolap, nepret arqiliq parchilinishni keltürüp chiqiriwatqan yene bir muhim mesilidur. sünniy we shie musulmanlar otturisidiki ziddiyet eslide din yaki mezhep bilen munasiwetlik bolmastin, eksiche adettiki musulmanlarni bash – axiri yoq eyiblesh, kemsitish we türlük betnamlarni chaplash qepisige solap qoyuwatqan millet – dölet riqabiti we nupuz urushliri bilen munasiwetliktur.

iran, iraq we liwandin seudi erebistan, kuweyt we pakistanghiche pütkül musulman döletler bu qiyin ötkelni bösüp ötüshning charisini tépishining؛ meyli sünniy bolayli, meyli shie bolayli hemmimizning musulman ikenlikimizni tonup yétishimizning zörürlükini bilishimiz, hemmimizning quran kerimge ishinip, peyghember eleyhissalamgha egishidighanliqimizni we bir qiblige yüz keltüridighanliqimizni untumasliqimiz lazim.

istanbulda chaqirilghan islam hemkarliq teshkilati ali derijilik rehberler yighinida muweppeqiyetsiz döletler we ajiz hökümetler, yoqsulluq, ishsiz yashlar, muhitni bulghawatqan tehditler, nachar sheherlishish ehwalliri, barawerlik asasidiki pursetlerning bolmasliqi, ayallar duch kéliwatqan zorawanliqlar, maarip, insanperwerlik yardem we mikro pul - muamile ishliri qatarliq mesililer muzakire qilindi.

bularning hemmisi bir kéchidila hel qilghili bolmaydighan sezgür mesililer bolup, séhirlik hel qilish chariliri yoq. emma oxshash pikirde we angda bolush mejburiyitidin xaliy halda qurulidighan, ehdinamilirige birdek riaye qilinidighan küchlük birlik we hemkarliq arqiliqla musulmanlar dunyasi üchün yéngi pursetlerni yaritalishimiz mumkin.

aldi bilen, öz rohiy dunyamizda, andin öz xelqimiz we millitimiz ichide, arqidin öz rayonlirimizda tinchliq we adalet ornitalisaq, nöwette biz duch kéliwatqan nurghunlighan mesililerni hel qilalishimiz mumkin.



مۇناسىۋەتلىك خەۋەرلەر